De wereld schuift en Washington slaat om zich heen: van sancties tot proxyoorlogen, van Venezuela tot Iran, van Oekraïne tot Taiwan. Dit is geen reeks losse crisissen, maar één grote strijd om macht, winst en wereldorde.

De bombardementen op Venezuela op 3 januari en de oorlog tegen Iran twee maanden later, kan je alleen maar begrijpen als je het ruimer plaatje ziet. De kidnapping van de Venezolaanse president, de omverwerping van de Syrische regering, de bombardementen op Iran, Jemen en andere landen in de regio, de proxyoorlog tegen Rusland, de dreiging met VS-sancties tegen BRICS-landen, de energieblokkade tegen Cuba en de heisa rond Groenland zijn geen losstaande feiten, maar aspecten van één grote strategie.

We leven in een tijd waarin de historische dominantie van één grootmacht, de VS, zichtbaar afbrokkelt. Tegelijk proberen Washington en de westerse bondgenoten die trend krampachtig terug te draaien, om een status quo te redden die hun hegemonie, controle en winsten op elders gecreëerde rijkdom kan veiligstellen. Dit is de clash van de 21e eeuw, waarvan we alleen nog maar het begin hebben gezien.

Kantelende wereld

Laten we beginnen met de economie. Daar verschuift de machtsbalans in de wereld snel. De G7, de club van de zeven rijkste westerse landen, zakte van 45 procent van het wereld-bbp in 2000 naar ongeveer 30 procent vandaag, terwijl BRICS+ al rond 37 procent zit.¹ Het Globale Zuiden bouwt intussen zijn eigen industrie en technologie uit, met China als koploper in e-wagens, zonne- en windenergie en digitale infrastructuur, waardoor landen minder louter grondstoffenleverancier zijn en meer van hun eigen rijkdom voor zich houden.

Dat knaagt aan de buitenlandse winsten van westerse multinationals en ondermijnt twee pijlers van het klassieke imperialisme: winsttransfers van Zuid naar Noord én de dollardominantie. De dollar verliest terrein in centrale-bankreserves en steeds meer landen handelen in elkaars munt. De BRICS-bank wil tegen 2030 minstens 30 procent van haar leningen in lokale valuta doen.² BRICS+ profileert zich zo als het eerste echte multilaterale alternatief sinds de neergang van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).³ Een ‘post-dollarwereld’ tekent zich af en dat zorgt voor stress in Washington en Brussel.

De economische verschuiving vertaalt zich ook op het politiek-ideologische vlak. Wereldwijd zijn we ongeveer gelijktijdig getuige van twee ‘opstanden’.⁴ De afgelopen twee jaar was er een brede, aanhoudende volksbeweging tegen de genocide in Palestina en tegen de medeplichtigheid van de westerse staten aan de fascistische methoden die de zionistische staat gebruikt. Daarnaast weigerden de staten van het Globale Zuiden mee te doen met westerse sancties, economische druk en oorlogsretoriek tegen Rusland. Landen als China, Iran, India en Noord-Korea zochten zelfs nauwere samenwerking met Rusland, mede aangewakkerd door Trumps tarieven en zijn agressieve handelspolitiek. De landen uit het Zuiden hebben het gehad met de dubbele moraal van het Westen, dat zijn eigen oorlogen goedpraat maar die van anderen veroordeelt. Ook zijn ze de uitbuiting door het ‘Globale Noorden’ beu, dat tot op de dag van vandaag rijkdom uit het Zuiden blijft wegsluizen.

Beide opstanden versnellen het besef dat de neoliberale, door het Westen gedomineerde orde, onhoudbaar is. Het Zuiden eist zijn soevereiniteit op. Het wil niet langer speelbal zijn van het Westen, maar zijn eigen koers varen in de wereldpolitiek en economie.

Existentiële bedreiging

Tussen 1990 en 2008 verzesvoudigden multinationals uit Europa en de VS hun winsten uit investeringen in het buitenland. Maar vanaf 2011 stagneren de inkomsten. Volgens het groeipad gebaseerd op de periode 1990-2011, lopen ze daardoor anno 2024 jaarlijks meer dan 20.000 miljard dollar mis.⁵

Dat is een gigantisch bedrag en meer dan een serieuze streep door de rekening van die machtige kapitaalgroepen. Op het Wereld Economisch Forum in Davos in 2025 verwoordde Ursula von der Leyen de huidige situatie krachtig als volgt: “We zijn een nieuw tijdperk van scherpe geopolitieke concurrentie ingegaan. De grootste economieën ter wereld strijden om toegang tot grondstoffen, nieuwe technologieën en mondiale handelsroutes. Van kunstmatige intelligentie tot schone technologie, van kwantumcomputers tot de ruimte, van de Noordpool tot de Zuid-Chinese Zee – de race is begonnen.”⁶

De drijvende kracht achter deze race is de maximale winst en de handhaving of uitbreiding van de westerse multinationals, techbedrijven en financiële instellingen. Dat is in het geding en daar draait het uiteindelijk om. Voor de westerse elite is de verschuiving van de machtsbalans ten gunste van het Zuiden een existentiële bedreiging, want die verschuiving dreigt niet alleen de economische voorsprong aan te tasten, maar ook de politieke en ideologische greep op de wereldorde.

De oorlogstrom

Die lucratieve en dominante positie is de westerse elite niet bereid om op te geven. Om die winsten veilig te stellen moeten investeringen en afzetmarkten in het buitenland én de aanvoer van goedkope grondstoffen gegarandeerd blijven. In die logica is een sterk militair apparaat de sleutel: als economische belangen wereldwijd moeten worden afgedekt, hoort daar volgens de machtscentra ook militaire slagkracht bij. Of zoals voormalig Duits kanselier Gerhard Schröder het ooit zei: “Een land telt maar echt op het internationaal plan als het ook bereid is om oorlog te voeren.”⁷

Om haar overwicht te blijven garanderen kiest die westerse elite voor een offensieve strategie – van oorlog tot chaos en politieke onderwerping – die ze verkoopt als een strijd voor ‘democratie’, maar die in feite de bestaande machtsorde moet beschermen. De forse militarisering en oorlogsvoorbereiding die we vandaag meemaken is uiteindelijk geworteld in de drang van het westerse monopoliekapitaal naar maximale winst en expansie.

Het voorbije decennium hebben Europese NAVO-landen hun defensiebudgetten met een derde opgevoerd en die sinds februari 2022 nog eens fors verhoogd. Samen spendeert de NAVO intussen meer dan de helft van alle werelduitgaven voor defensie met plannen om in Europa die uitgaven meer dan te verdubbelen.⁸

In de VS lanceert Trump een nieuw raketafweersysteem met het doel de nucleaire capaciteiten aanzienlijk te vergroten.⁹ Ook kondigde hij de herstart van kernproeven aan¹⁰ en wil hij in 2027 het defensiebudget van de VS met 50 procent verhogen.¹¹ Vandaag zijn er nooit geziene wapenleveringen aan Oekraïne en wordt ook Taiwan van zware wapens voorzien. In Europa zijn dienstplicht en een nucleaire paraplu opnieuw bespreekbaar. De voormalige Duitse minister van Defensie verklaarde dat zijn land tegen 2029 “klaar zal zijn voor de oorlog”¹² en in Frankrijk zei de stafchef van het leger dat het land “klaar moet zijn om zijn kinderen te verliezen”.¹³

De VS richt zijn geopolitieke strijd primair op China en Rusland. Het probeert die twee te verzwakken door druk en interventies in omliggende of geallieerde landen, waaronder Servië, Irak, Libië, Venezuela, Iran, Noord-Korea, Georgië, Wit-Rusland, Kazachstan en Syrië.¹⁴ Tegen haar beloftes in is de NAVO sinds de val van de Sovjet-Unie ook steeds verder opgerukt richting Rusland. Oekraïne werd ingezet als voorpost tegen Rusland, met als doel dat laatste land zoveel mogelijk te verzwakken.¹⁵ De strategie om Rusland op de knieën te krijgen is echter grotendeels mislukt. Vooral Europa is verzwakt, doordat het niet langer goedkope energie kan invoeren uit Rusland.

Tegenover China speelt Washington de Taiwan-kaart en probeert het Aziatische bondgenoten te mobiliseren. Australië bouwt aan een gigantische marine en krijgt Amerikaanse kernonderzeeërs.¹⁶ Japan verdubbelt bijna zijn militair budget.¹⁷ In Zuid-Korea meren binnenkort opnieuw nucleaire onderzeeërs van de VS aan.¹⁸ In 2024 plaatste de VS een Typhon-raketsysteem in het noorden van de Filipijnen, waarmee het grote Chinese steden binnen bereik heeft.¹⁹ Aan de oostelijke en zuidoostelijke maritieme flank van China heeft de Verenigde Staten een dicht netwerk van militaire bases en faciliteiten uitgebouwd. Met meer dan dertig locaties in onder meer Japan, Zuid-Korea, de Filipijnen, Australië, Guam en Singapore²⁰ kan je spreken van een omsingeling van China.

De NAVO is allang geen defensieve alliantie meer die zich beperkt tot Europa. Er is een toenemende aanwezigheid van de NAVO in Afrika²¹ en de Golflanden.²² De bondgenoten patrouilleren in de Zuid-Chinese Zee en zetten druk op bondgenoten in Azië om China te isoleren. Wat we zien, is de creatie van een ‘mondiale NAVO’, een militaire gordel die reikt van Noorwegen tot Nieuw-Zeeland, van Canada tot Zuid-Korea.

In dit bredere plan kaderen de oorlog in Syrië sinds 2011, de oorlog in Libië in 2011, de bombardementen op Jemen de afgelopen jaren en de oorlog tegen Iran vanaf begin maart 2026. Het is geen toeval dat Trump sinds het begin van zijn tweede ambtstermijn zeven landen heeft gebombardeerd: Irak, Nigeria, Somalië, Syrië, Jemen, Iran en Venezuela.

Tegelijk groeit binnen de NAVO een tegenstelling tussen de Verenigde Staten en de Europese bondgenoten. Die kwam scherp naar voren na het tumult rond Groenland en het beperkte enthousiasme in Europa om militair mee te stappen in een oorlog tegen Iran. Ook binnen de VS zelf bestaan er spanningen tussen neoconservatieven en de MAGA-achterban. Dat verschil werd zichtbaar tijdens de oorlog in Iran, onder meer met het ontslag van Joe Kent, hoofd van de inlichtingendienst.²³

Toch blijft Europa militair sterk afhankelijk van de VS, en dat zal nog geruime tijd zo blijven. De uitbouw van een echt Europees leger blijft op korte termijn onwaarschijnlijk, vooral door de interne verdeeldheid tussen Europese landen. De tegenstellingen binnen de VS zijn vooral van tactische aard: strategisch bestaat er brede consensus binnen de elite dat China op lange termijn de belangrijkste tegenstander vormt.²⁴

Daarom blijft het onduidelijk in welke vorm de NAVO zich verder zal ontwikkelen: als een hechte, geïntegreerde alliantie, of veeleer als een flexibel verband van wisselende “coalitions of the willing”.

Economische oorlog

Naast de militaire kaart maakt Trump gebruik van de sterke economische positie van zijn land. Hij volgt daarbij een dubbel spoor. Enerzijds straft hij ‘onwillige’ landen met economische sancties en druk. Op dit moment heeft de VS sancties tegen een derde van alle landen, waaronder 60 procent van de arme landen.²⁵ Zulke sancties bleken in het verleden uiterst dodelijk: het prestigieus medisch tijdschrift The Lancet stelde dat sancties van de VS en westerse bondgenoten tussen 1971 en 2021 jaarlijks meer dan 550.000 doden veroorzaakten.²⁶

Daarnaast zet Trump sinds het begin van zijn tweede ambtstermijn heel wat landen onder druk met hogere invoertarieven en export- en technologierestricties. Zo wil hij landen dwingen van koers te veranderen, bijvoorbeeld door geen olie uit Rusland meer te kopen en in het internationale betalingsverkeer aan de dollar vast te houden. Anderzijds zet hij geld en krediet in om landen los te weken uit de Chinese invloedssfeer.²⁷ Voorbeelden zijn de financiering van telecom in Zuidoost-Azië, tonijnvisserij in de Zuidelijke Pacific en leningen aan Latijns-Amerika om Chinese toegang tot kritieke mineralen te blokkeren.²⁸

Het uiteindelijke doel op lange termijn blijft het indammen van China en Rusland, de twee belangrijkste polen van verzet tegen de hegemonie van de VS. Dat Washington met Rusland over Oekraïne onderhandelt, spreekt de langetermijndoelstelling van indamming niet tegen. Deze vredesonderhandelingen kunnen gezien worden als een tactische zet om het conflict te stabiliseren, Europa meer verantwoordelijkheid te laten opnemen en middelen vrij te maken voor de prioritaire confrontatie met China. Tegelijk kan een eventueel akkoord met Moskou bedoeld zijn om Rusland van China los te weken. Vanuit de MAGA-doctrine, die tegenstander is van ‘liberale’ interventies, betekent dit dat conflicten zoals in Oekraïne worden ‘bevroren’, zodat de defensie-industrie kan herstellen en middelen verschuiven naar de prioritaire machtsstrijd in de Zuid-Chinese Zee.

Het vasthouden aan de unipolaire wereldorde – gesteund door oorlog, druk en sancties – blijft hoe dan ook het kenmerkende gezicht van het westerse imperialisme.

Donroe-doctrine²⁹

Maar de strijd om de suprematie te behouden verloopt niet zo vlot als gedacht. Na een jaar bewind heeft Trump dat pijnlijk moeten ondervinden met de handelsoorlog tegen China. De handelstarieven tot boven de 140 procent die Trump dat land wou opleggen, waren bedoeld om Beijing op de knieën te dwingen. De minister van Financiën, hedgefonds-miljardair Scott Bessent, beweerde dat de VS de overhand had en dat China “de slechtste kaarten had”.³⁰ Maar het pokerspel brak de VS zuur op. China sloeg terug en beperkte de export van zeldzame aardmetalen – cruciaal voor hightech, wapens en het militair-industrieel complex van de VS. Plots bleek wie van wie afhankelijk is. Ook op militair vlak is de VS in de gegeven omstandigheden niet direct de meerdere. De oorlogssimulaties over een conflict rond Taiwan die Amerikaanse denktanks hebben ontwikkeld beloven weinig goeds. In veel scenario’s verliest het VS-leger, of boekt het slechts een pyrrusoverwinning waarbij beide kampen verwoest worden.³¹

Om beide redenen lijkt het op dit moment niet aangewezen om een grote confrontatie of ‘warme’ oorlog met China te beginnen. Dat staat ook te lezen in de nieuwe National Security Strategy (NSS), die eind 2025 werd voorgesteld.³² De kern van het rapport is dat de VS “de sterkste, rijkste en machtigste natie in de menselijke geschiedenis” moet blijven, met “de meest dodelijke en technologisch geavanceerde krijgsmacht”. Washington wil met andere woorden zijn wereldwijde economische en militaire overheersing te allen prijze behouden. En China wordt daarbij benoemd als “Amerika’s belangrijkste geopolitieke uitdaging”, dat wil zeggen de enige tegenstander die economisch, technologisch en militair in de buurt van de VS komt.³³

Maar eerst moet de economische afhankelijkheid van China afgebouwd worden.³⁴ De VS kan moeilijk op Chinese toeleveringsketens vertrouwen om wapens te produceren ter voorbereiding van een oorlog met China. Daarom is de controle over Latijns-Amerika en bij uitbreiding over het westelijk halfrond essentieel. De kern van de nieuwe strategie is economische ontkoppeling van China. Omdat de fabrieksjobs niet terugkeren naar de VS zelf, wil Washington toeleveringsketens verplaatsen naar de ‘eigen’ hemisfeer: Noord- en vooral Latijns-Amerika. ‘Nearshoring’ en ‘friendshoring’ zijn de modewoorden. Fabrieken worden verplaatst van China en Oost-Azië naar Mexico, Brazilië, Argentinië, Colombia… Niet om waardige jobs te creëren, maar om goedkope arbeid en grondstoffen te exploiteren, gecontroleerd door VS-bedrijven.

De strategie reduceert Latijns-Amerika tot een leverancier van grondstoffen (olie³⁵ en zeldzame aardmetalen) ten behoeve van de VS, ter voorbereiding op toekomstig conflict met China. Het doel is om alle invloed van andere machten (zoals China, Rusland en Europa) uit de regio te verwijderen en handel met andere landen te blokkeren. Het is in dat kader dat we de oorlogsopbouw tegen Venezuela van de voorbije maanden moeten zien. Voor de kusten van het Caribisch land had de VS een enorme troepenmacht gestationeerd. Tegen alle mogelijke internationale rechtsregels waren er tientallen dodelijke aanvallen op schepen in de regio en kwam er een totale blokkade op de Venezolaanse olie-uitvoer. Trump stak niet onder stoelen of banken dat het hem te doen was om de Venezolaanse olie.³⁶ Daarom ook nam hij na de raid op Caracas en de kidnapping van de president vrede met het aanblijven van de Bolivariaanse leiding.

Na de aanval tegen Venezuela begin januari 2026 gaf de controle over de Venezolaanse olie-export, of althans de mogelijkheid om die sneller vrij te maken, Washington meer speelruimte om mogelijke en waarschijnlijke prijsstijgingen af te remmen tijdens een latere oorlog in het Midden-Oosten.³⁷ Niet toevallig liet Washington Venezuela kort na de start van de bombardementen tegen Iran meer olie verkopen.³⁸

Naast Venezuela liggen ook andere landen in het vizier. Zo wil Trump Groenland, met zijn enorme grondstoffenreserves koloniseren en het Panama-kanaal inlijven. Zelfs op Canada heeft hij al zijn oog laten vallen. Dit alles krijgt een ideologische verpakking: de herlancering van de 200 jaar oude Monroe-doctrine. Latijns-Amerika wordt opnieuw uitgeroepen tot ‘onze hemisfeer’. Concreet betekent dat twee dingen. Ten eerste wil Washington werken met regionale vazallen. Denk aan extreemrechtse leiders die bereid zijn hun eigen economie te openen voor VS-bedrijven. Het rapport zegt openlijk dat zulke regeringen, partijen en bewegingen “beloond en aangemoedigd” worden. Omgekeerd worden linkse regeringen zoveel mogelijk ondermijnd, waarbij Venezuela, Cuba en Nicaragua op de eerste rij staan.

Ten tweede moeten de CIA en de andere inlichtingendiensten “strategische punten en grondstoffen” in de regio in kaart brengen. Olie in Venezuela, ijzererts in Brazilië, lithium in Argentinië en Bolivia, landbouw en waterreserves: allemaal worden ze gezien als middelen die “niet in handen van concurrerende machten” mogen vallen. Wat dat betekent, is duidelijk: de VS claimt de natuurlijke rijkdommen van het continent als zijn eigen economische achtertuin.

Een centrale speler in dit verhaal is minister van Buitenlandse Zaken én Nationaal Veiligheidsadviseur Marco Rubio. Hij is afkomstig uit Miami, heeft zijn hele carrière gewijd aan het bestrijden van linkse regeringen in Latijns-Amerika, met een obsessieve focus op Cuba, Nicaragua en Venezuela. Tijdens Trumps eerste termijn lobbyde hij zelfs voor een militaire invasie van Venezuela.³⁹ Hij heeft deze keer zijn zin gekregen. Rubio bekleedt de twee topposities, Buitenlandse Zaken én Nationaal Veiligheidsadviseur, tegelijk – een combinatie die eerder alleen Henry Kissinger onder Nixon had. Daarmee is Rubio na Trump de machtigste figuur in Washington. Hij is bovendien een uitgesproken China-havik. In zijn ogen is de Communistische Partij van China “de gevaarlijkste tegenstander die de VS ooit heeft gehad” en zal de machtsstrijd tussen de VS en China het hele verhaal van de 21e eeuw bepalen.⁴⁰

De Nationale Veiligheidsstrategie 2025 breekt niet met het verleden, maar is een doorgedreven versie van wat onder Obama en Biden al werd ingezet: de ‘pivot to Asia’, de herbevestiging van de Amerikaanse wereldhegemonie en de openlijke economische oorlog tegen landen die een eigen koers willen varen. Nieuw is vooral hoe schaamteloos dat nu op papier staat. Er is geen sprake meer van mooie woorden over het ‘verspreiden van democratie’, maar van een onverbloemde agenda: de wereld opdelen in invloedssferen, Latijns-Amerika en Afrika behandelen als grondstoffen- en arbeidsreservoirs, Europa reduceren tot afzetmarkt, China isoleren en verzwakken, en Rusland desnoods binnenhalen als juniorpartner. De strategie is in wezen een allesomvattende visie waarin de hele wereld wordt ondergeschikt gemaakt aan de Amerikaanse (MAGA) belangen.

Europese hypocrisie

De ontvoering van president Maduro en zijn vrouw, evenals de moord op Ali Khamenei, is ronduit choquerend. Beide oorlogsdaden zijn niet alleen een flagrante schending van het internationaal recht, het betekent ook dat voortaan geen enkele regeringsleider wereldwijd nog veilig is als hij of zij niet naar de pijpen van Washington danst.

Normaal gesproken zouden zo’n openlijke militaire agressies moeten leiden tot onmiddellijke, snoeiharde veroordelingen door westerse regeringen, verwijzingen naar het VN-Handvest en dreiging met sancties. Dat was totaal niet het geval, integendeel. In plaats van een onafhankelijke koers te varen, toonde de Europese Unie zich opnieuw een verlengstuk van de Amerikaanse geopolitiek. In het geval van Venezuela, weigerde Kaja Kallas, vicevoorzitter van de Europese Commissie en Hoge vertegenwoordiger van de EU voor buitenlandse zaken, niet alleen de interventie te veroordelen, ze legitimeerde de agressie zelfs door te herhalen dat Maduro “geen legitimiteit” meer had.⁴¹

In het geval van Iran steunen Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland openlijk de bombardementen van Israël en de VS⁴² terwijl ze de Iraanse vergeldingsaanvallen in de regio expliciet veroordelen.⁴³ Deze drie landen nemen zelf niet rechtstreeks deel aan deze oorlog, maar laten wel hun militaire bases gebruiken door de VS voor de aanvallen tegen Iran, wat hen medeplichtig maakt aan deze illegale oorlog.⁴⁴

Het is het een pijnlijk schouwspel. In beide gevallen zet Europa zijn moreel kompas bij het grofvuil om de gunst van de ‘Grote Broer’ overzee niet te verliezen. Na de stuitende dubbele standaarden rond Oekraïne en Gaza, is de oorlogsagressie tegen Venezuela en Iran de genadeklap voor de zogenaamde ‘rules-based order’. De hypocrisie is compleet en het masker is definitief afgevallen. Van de zogenaamde ‘rechtsorde’ blijft niets meer over. De schijn wordt zelfs niet meer opgehouden. Volgens Commissievoorzitter Ursula von der Leyen kan de Europese Unie er niet langer op vertrouwen dat de op “regels gebaseerde wereldorde de enige manier is om onze belangen te verdedigen”.⁴⁵

Teken van zwakte

De aanval van de VS op Venezuela was militair een hoogstandje,⁴⁶ maar kan geopolitiek gesproken wijzen op een zwakte. Volgens econoom Richard Wolff grijpt een wereldmacht pas naar brutale invasies wanneer diplomatie, economische sancties of manipulatie falen. Het kidnappen van een president toont dat de ‘beschaafde’ controlemechanismen van het imperium langzaam uitgeput raken.⁴⁷ Decennialang was Latijns‑Amerika de ‘achtertuin’ van de VS, maar die hegemonie brokkelt razendsnel af. Tegelijkertijd neemt de invloed van China in de regio exponentieel toe: het is uitgegroeid tot een dominante partner op het gebied van handel, investeringen en infrastructuur.⁴⁸ Landen als Brazilië, Mexico en Colombia trekken steeds resoluter hun eigen plan en zoeken allianties met China en Rusland, wat de traditionele greep van Washington verder ondermijnt.

De agressie van Trump werkt bovendien averechts: het versterkt de onafhankelijkheid van de regio juist. Vanwege de onbetrouwbaarheid van de VS en het opleggen van of dreigen met handelstarieven gaan Latijns-Amerikaanse landen op zoek naar alternatieven voor de VS. Zelfs de aan de VS hondstrouwe president Milei van Argentinië verklaarde ondanks de VS-druk dat het zijn economische relaties met China niet zal verbreken.

De wereld is niet meer dezelfde als twintig jaar geleden. Terwijl Washington de vuist balt, investeert China miljarden in Latijns‑Amerikaanse infrastructuur en energie, biedt het kredietlijnen en ontwikkelt het strategische samenwerkingsverbanden zonder de harde politieke voorwaarden die de VS vaak koppelt aan hulp.⁴⁹ Voor het eerst in de geschiedenis betekent ‘nee’ zeggen tegen de VS niet langer een economische afgrond. Latijns-Amerika heeft nu echte alternatieven, waardoor de Amerikaanse chantage zijn grip op het continent stap voor stap aan het verliezen is.

Historische keuze voor Europa

We zijn hier in feite getuige van de laatste stuiptrekkingen van een systeem dat zichzelf niet meer fatsoenlijk overeind kan houden. Maar zoals de geschiedenis leert, leggen dominante grootmachten zich zelden vreedzaam neer bij hun achteruitgang. De recente geschiedenis heeft bovendien geleerd dat VS een uitzonderlijk gewelddadig imperium is. Het valt dus te verwachten dat het zijn macht niet zonder strijd zal prijsgeven en dat het nog zeer brutaal uit de hoek kan en wellicht zal komen,⁵⁰ zoals de huidige olieblokkade tegen Cuba ons leert.

En Europa? Ook Europa wankelt mee in deze crisis van het imperialisme. Na 1945 zette Europa zijn imperialistische agenda voort, deze keer onder de beschermende paraplu van de VS en de NAVO. Maar de krachtsverhoudingen van vandaag zijn niet meer dezelfde als tachtig jaar geleden. Het economisch centrum heeft zich verplaatst richting Azië en heel wat landen van het Globale Zuiden zijn belangrijke economische en zelfs technologische spelers geworden. Zij willen niet langer betutteld worden en eisen op het wereldtoneel een volwaardige en gelijkwaardige plek op. Van zijn kant heeft Europa zich in een historisch isolement gemanoeuvreerd door blindelings vast te houden aan een confrontatiepolitiek met Rusland en door onvoorwaardelijk de kant te kiezen van Israël in de genocide.

De transitie naar een nieuwe wereldorde is pijnlijk en gevaarlijk, maar ze kan ook bevrijdend zijn. Het tijdperk waarin één macht over hele continenten beslist, is voorbij. Europa staat dan ook voor een historische keuze. Blijft het in het kielzog van de VS kiezen voor de imperialistische logica met als consequentie een doorgedreven militarisering ten koste van sociale welvaart en een uitstel van de vergroening van de economie, terwijl tegelijk het risico op escalatie toeneemt? Of, breekt het met de imperialistische logica en bouwt het normale, evenwichtige en respectvolle relaties uit met landen van het Zuiden? Jeffrey Sachs stelt in dat verband voor dat Europa met China samenwerkt rond handel en klimaat, dat het een partnerschap aangaat met de Afrikaanse Unie rond onderwijs en vaardigheden en dat het in dialoog treedt met de BRICS-landen. Europa kan meebouwen aan een multipolaire wereldorde gebaseerd op het VN-Handvest in plaats van op hegemonie.⁵¹

De weg naar Europese geloofwaardigheid op het wereldtoneel loopt niet langer via Washington, maar via een fundamentele herwaardering van de eigen principes. Europa staat voor de dwingende taak om de hypocrisie van een wereldorde die zogezegd op regels en recht is gebouwd, maar in de praktijk met twee maten en twee gewichten werkt, achter zich te laten. Dat kan alleen als de Europese landen breken met de NAVO-logica en een eigen, nuchtere buitenlandse koers uitstippellen. Dat begint met directe diplomatie met Moskou en voorbereidingen voor een onderhandelde vrede in Oekraïne, inclusief harde veiligheidsafspraken die verdere NAVO-uitbreiding uitsluiten. Daarnaast moet Europa breken met de onvoorwaardelijke steun aan Israël en de VS. Ten aanzien van de aanhoudende genocide in Gaza moet Europa Israël zwaar onder druk zetten. Enkel door middel van gerichte economische sancties en diplomatieke isolatie kan Europa tonen dat internationaal recht en menselijkheid universeel zijn, en niet slechts gelden wanneer het politiek uitkomt. Tevens moet Europa de bombardementen op Iran en het liquideren van politieke leiders krachtig veroordelen, en de VS en Israël onder druk zetten om deze oorlog te beëindigen.

Tegelijkertijd moet Europa de moed opbrengen om de imperialistische politiek van de VS in Latijns-Amerika sterk te veroordelen. Het handhaven van blokkades en het ondermijnen van soevereine staten is een relict van een voorbij tijdperk. In die context moet Europa de terugkeer eisen van president Maduro en de democratische zelfbeschikking van Venezuela respecteren, als tegenwicht voor de destabiliserende inmenging van het Amerikaanse imperium. Er moet een krachtige veroordeling komen van de energieblokkade van Cuba.

Alleen zo kan Europa transformeren van een wankelend aanhangsel van een tanend imperium in een gerespecteerde partner in een multipolaire wereld. De transitie naar een nieuwe wereldorde is al ingezet, het is aan Europa om te beslissen of het aan de goede kant van de geschiedenis wil staan, of samen met de oude machten ten onder wil gaan.

1. https://thetricontinental.org/dossier-72-the-churning-of-the-global-order/.
   Dit is berekend op basis van koopkrachtpariteit. Die berekening houdt rekening met prijsverschillen tussen landen. Dit geeft een beter beeld van het werkelijke volume aan goederen en diensten dat in een land wordt geproduceerd, omdat het uitdrukt hoeveel je lokaal werkelijk kunt kopen voor één dollar. Instituties als de Wereldbank en het IMF maken meer en meer gebruik van deze berekeningsmethode.
2. https://mronline.org/2023/04/17/brics-bank-de-dollarizing-promises-30-of-loans-in-local-currencies-new-chief-dilma-rousseff-says/.
3. Er zijn verschillende redenen voor de afnemende invloed van de Wereldhandelsorganisatie op de wereldhandel. Belangrijke onderhandelingen, zoals de Doha-ronde, zijn vastgelopen, waardoor nieuwe handelsregels uitblijven. Tegelijk functioneert het geschillenmechanisme nauwelijks nog, vooral omdat de VS dat blokkeren. Daarnaast neemt protectionisme wereldwijd toe, met handelsspanningen tussen grote machten. Opkomende economieën zoals China en India hebben meer invloed gekregen, wat consensus bemoeilijkt. Hierdoor sluiten landen vaker regionale of bilaterale akkoorden buiten de WTO om, waardoor haar centrale rol verder verzwakt.
   https://english.almayadeen.net/articles/analysis/the-russian-smo–2—why-was-it-a-global-turning-point; https://moderndiplomacy.eu/2025/03/30/wto-at-a-crossroads-upholding-global-trade-stability-amid-escalating-protectionism/.
4. https://www.pressenza.com/fr/2024/12/reflexions-sur-le-conflit-mondial-en-cours/.
5. https://www.economist.com/business/2023/03/16/are-western-companies-becoming-less-global.
6. https://germany.representation.ec.europa.eu/news/rede-von-kommissionsprasidentin-von-der-leyen-auf-dem-weltwirtschaftsforum-2025-01-21_de.
7. NRC Handelsblad 15 januari, geciteerd in Collon M., ‘La guerre globale a. commencé’, in Herrera, R. (ed.), L’empire en guerre. Berchem 2001, 211-235, p. 233.
8. Bron voor de militaire uitgaven per inwoner: Wikipedia, Worldometers.
9. https://www.economist.com/united-states/2025/01/30/donald-trump-revives-ideas-of-a-star-wars-like-missile-shield
10. https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/115460423936412555.
11. https://www.reuters.com/world/us/trump-says-us-military-budget-2027-should-be-15-trillion-2026-01-07/.
12. https://www.unsere-zeit.de/uebergang-zur-kriegswirtschaft-4800209/.
13. https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/l-info-de-france-inter/accepter-de-perdre-nos-enfants-comment-comprendre-les-propos-du-chef-d-etat-major-des-armees-7990724.
14. https://www.pressenza.com/fr/2024/12/reflexions-sur-le-conflit-mondial-en-cours/.
15. https://www.sevimdagdelen.de/five-theses-on-world-war-and-the-nato-summit/.
16. https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-starts-build-submarine-presence-strategic-australian-coast-under-aukus-2025-03-16/.
17. https://www.economist.com/leaders/2023/05/25/how-to-get-more-bang-for-the-buck-in-western-defence-budgets.
18. https://scheerpost.com/2023/04/27/biden-to-send-nukes-to-south-korea/.
19. https://www.wsj.com/world/asia/china-us-typhon-weapons-system-missile-philippines-100fd852.
20. Bronnen: https://www.mofa.go.jp/region/n-america/us/security/pdfs/arrange_ref7.pdf; https://www.state.gov/u-s-security-cooperation-with-korea; https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/3359437/leaders-discuss-partnership-between-us-philippines/; https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/603091/work-guam-is-strategic-hub-to-asia-pacific-rebalance/; https://www.defence.gov.au/defence-activities/programs-initiatives/united-states-force-posture-initiatives; https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail.
21. https://www.newsclick.in/the-rise-NATO-africa.
22. https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2022/06/30/israels-unexpected-military-alliance-in-the-gulf.
23. https://www.nytimes.com/2026/03/17/us/politics/joe-kent-counterterrorism-resigns-iran-war.html
24. https://lavamedia.be/wie-in-de-vs-wil-een-oorlog-tegen-china/.
25. https://geopoliticaleconomy.com/2024/08/28/economic-world-war-us-sanctions-countries/.
26. https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(25)00189-5/fulltext.
27. https://www.economist.com/finance-and-economics/2025/10/02/how-the-trump-administration-learned-to-love-foreign-aid%C2%B5.
28. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2024/757826/EPRS_IDA%282024%29757826_EN.pdf; https://www.globaltimes.cn/page/202603/1357306.shtml; https://www.chathamhouse.org/publications/the-world-today/2026-03/america-needs-partners-challenge-chinas-critical-mineral.
29. De ‘Donroe doctrine’ is een nieuwe bijnaam voor Trumps huidige buitenlandbeleid in de Amerika’s, een woordspeling op Monroe Doctrine + “Don” (Donald Trump).
    Ze ziet heel Noord- en Zuid-Amerika als invloedssfeer van de VS. Ze rechtvaardigt harde middelen – militaire interventies, marineschepen in het Caraïbisch gebied, sancties en economische druk – om migratie, drugshandel en vooral Chinese en Russische invloed in Latijns-Amerika terug te dringen.
    In tegenstelling tot de oorspronkelijke Monroe-doctrine (1823), die vooral zei ‘Europa, blijf uit het westelijk halfrond’, gaat de Donroe-doctrine veel verder door de regio te behandelen alsof het een soort uitgebreid Amerikaans thuisfront is.
30. https://www.investopedia.com/treasury-secretary-bessent-says-china-playing-with-losing-hand-11711052.
31. https://www.csis.org/analysis/first-battle-next-war-wargaming-chinese-invasion-taiwan.
32. https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf.
33. https://bidenwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2022/10/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf.
34. https://youtu.be/idkurWogst8.
35. e VS is weliswaar een net-exporteur van olie, maar het produceert zelf niet alle soorten olie. Zo bijvoorbeeld moet het zware olie – nodig voor industriële toepassingen en voor tankers – invoeren om aan alle behoeften te voorzien. Vroeger kwam die vooral uit het naburige Venezuela en het is de bedoeling dat dit in de toekomst opnieuw het geval is.
36. https://nypost.com/2026/01/06/us-news/venezuela-selling-up-to-50-million-barrels-of-oil-to-us-trump-reveals/.
37. https://www.reuters.com/business/energy/us-waives-sanctions-deals-involving-venezuelas-pdvsa-2026-03-18/.
38. https://apnews.com/article/trump-iran-war-venezuela-oil-supplies-prices-3a3ca446459b3ab0127c08ad0808cc15.
39. https://www.youtube.com/watch?v=idkurWogst8.
40. https://www.washingtonexaminer.com/restoring-america/courage-strength-optimism/3287617/rubio-warns-china-most-potent-dangerous-adversary/.
41. https://x.com/kajakallas/status/2007405051896123707.
42. https://apnews.com/article/iran-us-israel-attack-european-allies-reactions-b7c1071c7c07036ce41040863e38ed64.
43. https://www.gov.uk/government/news/joint-e3-leaders-statement-on-iran-28-february-2026.
44. https://www.andereuropa.org/de-europese-bijdrage-tot-de-oorlog/.
45. https://www.reuters.com/world/eu-can-no-longer-rely-rules-based-system-against-threats-von-der-leyen-says-2026-03-09/.
46. https://www.counterpunch.org/2026/01/08/the-current-situation-in-venezuela-a-government-in-charge-a-people-resilient/.
47. https://www.youtube.com/watch?v=s8CUUK3NtV0.
48. https://epochtimes.nl/chinas-invloed-in-latijns-amerika-in-kaart-gebracht/.
49. https://www.cfr.org/backgrounder/china-influence-latin-america-argentina-brazil-venezuela-security-energy-bri.
50. https://www.youtube.com/watch?v=S0OWiJQExLo.
51. https://lavamedia.be/een-nieuw-buitenlands-beleid-voor-europa/.