De impopulariteit van premier Benjamin Netanyahu weerhoudt een meerderheid van de Israëli’s er niet van de oorlog tegen Iran zonder voorbehoud goed te keuren. Afgezien van het trauma dat de aanval van 7 oktober 2023 veroorzaakte, werpt deze heilige eenheid een licht op de tegenstrijdigheden van de Israëlische samenleving en op haar weigering om ook maar enige zelfkritiek te uiten over de terreur die Tel Aviv aanricht in de regio.

Deze regels zijn geschreven tussen twee onderbrekingen in, tussen twee loeiende sirenesignalen die bevelen om snel naar de schuilkelders te gaan. Zelfs het alarmgeluid van de mobiele telefoon is beangstigend, vooral in het midden van de nacht. Al twee weken lang hollen tien miljoen Israëli’s meerdere keren per dag naar de schuilkelders. Op de eerste dag van de oorlog deden ze dat zelfs eenentwintig keer, althans in de omgeving van Tel Aviv. In sommige delen van het land, met name in gebieden waar de Arabische bevolking de meerderheid vormt, zijn er geen schuilplaatsen.

De prijs die de oorlog van de Israëlische samenleving eist, is enorm, ook al is die nog moeilijk in te schatten. Het zal ongetwijfeld nog jaren duren voordat de omvang kan worden gemeten van de schade die de confrontatie met Iran en de militaire interventie in Gaza heeft aangericht. Die schade treft de economie, de veiligheid, de internationale positie van Israël en het lot van zijn inwoners, om nog maar te zwijgen van het vergoten bloed, de grootschalige verwoestingen en de angsten die ons nog vele jaren zullen kwellen. Het aantal faillissementen neemt toe en het onderwijssysteem ligt volledig lam. Mensen storten mentaal in. Dit land, dat zichzelf als normaal beschouwt, leeft al tweeënhalf jaar in omstandigheden die dat absoluut niet zijn. Elke Israëliër  betaalt daarvoor de prijs en zal die op de een of andere manier blijven betalen.

De samenleving heeft geen spijt en als de Israëli’s de tijd terug konden draaien, zouden ze waarschijnlijk een nog barbaarsere oorlog voeren.

De meerderheid van de bevolking vindt wat Tel Aviv in Gaza aanrichtte volkomen gerechtvaardigd  door de aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023.¹ Voor veel Israëli’s had hun leger niet alleen het recht, maar ook de plicht om een uitroeiingsoorlog te voeren. De Israëlische samenleving aanvaardt de kosten daarvan vrij gemakkelijk, ook op moreel vlak. De media toonden bijna geen enkele gruweldaad die in de Palestijnse enclave werd begaan en het land beschikt over een onweerlegbaar argument om de verontwaardiging van de buitenwereld van tafel te vegen: de wereld is antisemitisch, hij haat Israël.

Alle joodse en zionistische partijen in de Knesset steunden de oorlog in Gaza en doen dat nog steeds. Een gezondere samenleving zou precieze vragen hebben gesteld over haar gedrag, over de overschreden grenzen en over de gepleegde misdaden. Er is evenmin een debat over de resultaten van het conflict. Voor iedereen was de oorlog succesvol. Dat is wat de media beweren en wat premier Benjamin Netanyahu voortdurend herhaalt. De bevrijding van alle gijzelaars, levend of dood, was voldoende om de slachting van 70.000 mensen en de bijna totale verwoesting van een gebied waar twee miljoen Gazanen wonen als een succes te bestempelen. De samenleving heeft geen spijt en als de Israëli’s de tijd terug konden draaien, zouden ze waarschijnlijk een nog barbaarsere oorlog voeren.² Hamas bestaat nog steeds. De organisatie niet is ontwapend en Israël is vandaag nauwelijks veiliger dan aan het begin van het conflict. Die feiten hadden meer Israëli’s moeten aanzetten om na te denken over de grenzen van ’s lands militaire macht en superioriteit. Helaas is dat niet gebeurd.

Vijf maanden na het staakt-het-vuren bezet Israël nog steeds een groot deel van de Gazastrook. Hamas controleert de rest. Er tekent zich geen ernstige oplossing af voor ‘de tijd erna’. Het is dan ook moeilijk om dit alles als een strategisch succes te beschouwen op de lange termijn. De verwoeste enclave zal een broeinest van politieke, sociale en, later, militaire onrust blijven. Israël zal Gaza alleen kunnen blijven controleren via geweld en onbeperkte militaire macht.

93% van de joodse Israëli’s steunt een militaire actie tegen Iran. Geen enkele democratische samenleving kan binnen haar gelederen zo’n meerderheid vinden over een zo belangrijke kwestie.

Het is in deze context dat de oorlog tegen Iran begon. De aanvallen van 7 oktober hebben Israël tot het besluit gebracht dat het zijn militaire greep op de regio moest versterken. Netanyahu was altijd al geobsedeerd door het idee om de Iraanse leiders omver te werpen. Maar hoe te verklaren dat de Israëlische samenleving, uitgeput door tweeënhalf jaar van conflicten – in Gaza, in Libanon en tegen de Houthi’s in Jemen – accepteert om nóg meer zware beproevingen te doorstaan? Netanjahu wordt door minstens de helft van de bevolking meer gehaat en geminacht dan welke van zijn voorgangers ook. Een deel van hen eist al jarenlang zijn afzetting. Toch slaagt de man er met verbazingwekkend gemak in het land mee te slepen in een nieuw militair avontuur dat nog gevaarlijker is dan de vorige.

93% van de Joodse Israëli’s steunt een militaire actie tegen Iran (63 % van de Arabische burgers is ertegen).³ Geen enkele democratische samenleving kan binnen haar grenzen een dergelijke meerderheid vinden over een zo belangrijke kwestie. Dit is in tegenspraak met het idee zelf van pluralisme in een vrije samenleving. Het is een beangstigend cijfer dat ons veel leert over de gemoedstoestand in Israël. Toch verrast het nauwelijks.

Het klopt dat oorlogen altijd sterke steun krijgen op het moment dat ze uitbreken, vooral ook als vijandige leiders worden uitgeschakeld. De vermeende doelstellingen, die tot vervelens toe worden herhaald, moedigen die steun ook aan: de Iraanse dreiging, het nucleaire risico en de ballistische raketten uitschakelen. Toch lijkt geen van deze doelstellingen ook maar enigszins bereikt te zijn – noch die van een regimewisseling, noch het wegnemen van de nucleaire dreiging. Toch is er in het publieke debat, na twee weken absurde realiteit van dreigingen en lockdowns, geen enkel teken van twijfel over deze oorlog te bespeuren.

Oorlog stelt een verdeelde en verscheurde samenleving in staat zich te verenigen, haar zwakheden en breuken te verbergen en de aandacht af te leiden van andere problemen, zoals de schande van de blijkbaar eindeloze bezetting van het land van een ander volk – de Palestijnen.

Wie de afgelopen jaren onophoudelijk tegen de regering-Netanyahu heeft gedemonstreerd, steunt hem gedwee van zodra het om oorlog gaat.⁴ De piloten die dreigden dienst te weigeren in de luchtmacht, vertrokken zonder enige aarzeling vrolijk op bombardementsmissies, duizenden kilometers van hun land. Voor zover wij weten weigerde geen enkele piloot om te vliegen en vertikte geen enkele boordtechnicus om de vliegtuigen te bewapenen. Het koor om een oorlog te ondersteunen waarvan niemand weet hoe hij zal eindigen klinkt unaniem. Toen de Libanese regering liet weten dat ze bereid was onderhandelingen te voeren met haar Israëlische tegenhanger, wees Tel Aviv het aanbod grofweg af.⁵ Er was een tijd in Israël dat vrede met Libanon of enig ander Arabisch land een droom was. Vandaag wordt er alleen nog maar gesproken over de Israëlische en Amerikaanse F-35’s, en daar is iedereen het over eens. Het is een nachtmerrie. Het oude motto dat kenmerkend was voor vroegere conflicten keert terug: “Zwijg en schiet!”

Zwakheden en verdeeldheid verbergen en de aandacht afleiden

Het Israëlische volk beweert niets te vergeten, maar het heeft een kort geheugen. Vroeg in de zomer van 2025 werd aangekondigd dat de Iraanse ballistische dreiging was weggevaagd.⁶ Acht maanden later regenen er plotseling raketten neer op Israël. Er werd ook beweerd dat het Israëlische leger het Iraanse nucleaire programma en de overige militaire capaciteiten had vernietigd, en plotseling is er een nieuwe oorlog begonnen om ze (opnieuw) te vernietigen… In 2025 herhaalde Netanyahu regelmatig dat Israël Hezbollah had verslagen en dat er bijna niets meer over was van de organisatie. Nu is de militie terug met onophoudelijke beschietingen op het noorden en het centrum van het land.

Waarom zwijgt de Israëlische samenleving die zo dynamisch, alert, luidruchtig, koppig en machtig is, nu de oorlog weer toeslaat? Waarom verenigt zij zich zo volledig tegen het gevaar, reëel of ingebeeld? Het antwoord ligt misschien in de formulering van de vraag zelf. Israël heeft oorlogen nodig. Dat is niet alleen het dominante ethos van zijn nationale verhaal, het is ook een existentiële noodzaak. Oorlog stelt een verdeelde en verscheurde samenleving – op politiek, sociaal, religieus en nationaal vlak – in staat zich te verenigen. Oorlog stelt ze in staat haar zwakheden en breuken te verbergen en de aandacht af te leiden van andere problemen, zoals de schande van de nooit aflatende bezetting van het land van een ander volk – de Palestijnen.

Het idee dat er in het Midden-Oosten geen andere weg is dan oorlog; dat alleen wapens mogen spreken, is echter uiterst gevaarlijk. Israël heeft niets geleerd en stort zich opnieuw in de Libanese val. De enige uitweg uit deze vicieuze cirkel zou een grondig gewetensonderzoek zijn. Maar er is niemand om dat te doen. En zelfs als er iemand was, zou hij geen schijn van kans hebben: het systeem zou hem onmiddellijk delegitimeren. “Zwijg en schiet…”

Vertaling van Gideon Levy “Le bellicisme comme ciment social”, Le Monde Diplomatique, april 2026. Lava Media maakt deel uit van Les éditions internationales van Le Monde Diplomatique. Maandelijks publiceren we in Nederlandse vertaling drie artikels uit het Franse maandblad. Vertaling door Jan Reyniers.

1. Zie « Le consentement israélien au génocide », Le Monde diplomatique, oktober 2025.
2. Zie Alain Gresh, « L’effacement des Gazaouis, une obsession », in « Gaza : témoigner, comprendre, résister », Manière de voir, n° 205, februari-maart 2026.
3. Tamar Hermann, Lior Yohanani en Yaron Kaplan, « A majority of Jewish Israelis believe that the Iran war goals are attainable ; majority of Arab Israelis believe they are not », The Israel Democracy Institute, Jerusalem, 12 maart 2026.
4. Zie Charles Enderlin, « Fronde historique en Israël », Le Monde diplomatique, oktober 2023.
5. Zie « Le Liban va former une délégation pour négocier avec Israël » en « Israël affirme qu’aucune négociation directe n’est prévue avec le Liban », Agence France-Presse (AFP), respectivelijk op 14 en 15 maart 2026.
6. Zie Akram Belkaïd, « Ce que cherche Tel-Aviv au Proche-Orient », Le Monde diplomatique, juli 2025.