Artikel

De drie dynamieken van een aangekondigde oorlog

Tony Wood

—22 juni 2022

De Russische invasie moet verklaard worden aan de hand van de uitbreiding van de NAVO, de herboren Russische imperiale ambities en de interne ontwikkeling van Oekraïne zelf.

Elke analyse die zich beperkt tot de acties van Rusland alleen, of die niet verder kijkt dan de binnenkant van Poetins hoofd, is in het beste geval een eenzijdige waanvoorstelling, en in het slechtste geval een moedwillige verdraaiing van de feiten.

Hoewel het nog niet duidelijk is hoe de oorlog zal verlopen die door de Russische inval in Oekraïne op 24 februari 2022 in gang is gezet, staat de wereld op de drempel van een onrustige nieuwe periode. Hieronder pogen we om de historische matrix te schetsen waaruit het huidige conflict zich heeft ontwikkeld, en om de mogelijke scenario’s te benoemen die in het verschiet liggen.

Drie met elkaar verweven analyselijnen

Het Kremlin draagt de verantwoordelijkheid voor het ontketenen van deze oorlog en zal, ongeacht de uitkomst, een zware morele last dragen voor de verwoesting die het reeds heeft aangericht. De gerechtvaardigde verontwaardiging en de eisen van solidariteit met de Oekraïners mogen echter niet de grotere vragen van historische verantwoordelijkheid uitsluiten.

Als machtigste blok in een decennialange geopolitieke strijd om Oekraïne speelden de VS en hun NAVO-bondgenoten onvermijdelijk een rol bij het vormgeven van de context voor de invasie, net zoals de interimperiale rivaliteiten in de Belle Epoque de weg vrijmaakten voor het uitbreken van de oorlog in augustus 1914. Elke analyse die zich beperkt tot de acties van Rusland alleen, of die niet verder kijkt dan de binnenkant van Poetins hoofd, is in het beste geval een eenzijdige waanvoorstelling, en in het slechtste geval een moedwillige verdraaiing van de feiten.

De oorlog is het gevolg van een langetermijndynamiek die Oekraïne in het centrum van de geopolitieke en geo-economische rivaliteit plaatst.

Voor een goed begrip moeten we drie met elkaar verweven analyselijnen bekijken. Ten eerste de interne ontwikkeling en prioriteiten van Oekraïne sinds 1991. Ten tweede de opmars van de NAVO en de EU in het strategische vacuüm dat in Oost-Europa is ontstaan na het einde van de Koude Oorlog. En ten derde het parcours van Rusland van post-Sovjetverval naar nationale herbevestiging. De botsingen en samenvloeiingen van deze drie dynamieken hebben de bredere context gevormd waarin Rusland vervolgens zijn agressie pleegde.

Versterkte ring van prowesterse staten

De oorlog van 2022 is tegelijk de uitdrukking en de uitkomst van een langetermijndynamiek die Oekraïne in het centrum van rivaliserende geopolitieke en geo-economische projecten heeft geplaatst. Enerzijds een door het Westen aangedreven tandem van de NAVO en de EU, die de strategische overheersing van de VS wil uitbreiden en Oekraïne in de liberaal-kapitalistische architectuur van de EU wil inpassen; anderzijds pogingen van Rusland om opnieuw een invloedssfeer in zijn “nabije buitenland” te vestigen. Gedurende een groot deel van de jaren negentig en 2000 kon het ene zich ongehinderd ontwikkelen, terwijl het andere weinig meer bleef dan een compensatiefantasie te midden van de Russische post-Sovjetontwrichting. Sinds het midden van de jaren 2000, toen de Russische economie weer opbloeide dankzij de inkomsten uit natuurlijke grondstoffen, liggen deze twee rivaliserende projecten echter op ramkoers, waarbij hun fundamentele onverenigbaarheid steeds duidelijker wordt.

Sorry, dit artikel is alleen voor leden. Inschrijven of Login als u al een account hebt.