Midden de technologische en industriële veranderingen laat Congo zijn soevereiniteit gelden door middel van multilateralisme. Die allianties analyseren vereist een anti-imperialistische kijk die verder gaat dan de westerse visie.

De westerse imperialistische methoden zijn nog altijd actueel. Het vredesakkoord dat Trump heeft gesloten tussen de DRC, Rwanda en de M23 – een gewapende rebellengroep in Oost-Congo die oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid heeft begaan – is niets meer dan een vorm van georganiseerde afpersing. “Vrede in ruil voor mineralen”, dit is de deal die Trump heeft opgelegd. De in december 2025 ondertekende overeenkomsten van Washington geven Amerikaanse investeerders bevoorrechte toegang tot een aantal mijnbouwprojecten en kritieke mineralen.¹ Het Westen heeft lange tijd handel gedreven met Rwanda om mineralen te verkrijgen die door de M23² zijn geplunderd en Washington gebruikt vandaag het conflict om zijn greep op de waardeketens in de mijnbouw veilig te stellen en China in te halen. Of het nu op wereldschaal is of op het Afrikaanse continent, de VS-hegemonie is aan het wankelen. Geconfronteerd met deze achteruitgang verharden de Verenigde Staten hun internationale houding: de traditionele beïnvloedingshefbomen verliezen aan kracht ten gunste van een agressievere aanpak, zoals wordt geïllustreerd door de terugkeer van de Verenigde Staten in Congo.

De erosie van de westerse hegemonie

 Hoewel China vaak de “nieuwe koloniale macht” in de Democratische Republiek Congo wordt genoemd, nemen de Chinees-Afrikaanse samenwerkingscontracten de laatste jaren toe, wat het verlies van invloed van het Westen op het Afrikaanse continent onderstreept. Deze machtstoename heeft de gevestigde orde door elkaar geschud en hertekent de machtsverhoudingen al jaren. Maar om goed te begrijpen wat er bij deze verschuiving op het spel staat, moeten we eerst terugkijken naar de roerige geschiedenis van de strijd van Congo voor echte soevereiniteit.

Drie gebeurtenissen hebben geleid tot de toenadering van Congo tot China:

De industriële productie in de DRC kwam tussen 1998 en 2003 vrijwel tot stilstand als gevolg van de tweede Congo-oorlog. Een oorlog waarin de Verenigde Staten de twee belangrijkste agressors financierden en militair versterkten: Rwanda en Oeganda. Het conflict vond voornamelijk plaats in de DRC, vernietigde een groot deel van de infrastructuur van het land en had een verwoestende impact op de economie.

De gecumuleerde schuldenlast van voormalig president Mobutu Sese Seko, die aan de macht werd gebracht door België en de Verenigde Staten, bedroeg 13,27 miljard dollar in 2001, of 226% van het bbp; een onhoudbare schuld die de ontwikkeling van het land in de weg staat. Een groot deel van deze schuld is in handen van westerse instellingen zoals het IMF en de Club van Parijs, een forum van westerse mogendheden dat schulden gebruikt als hefboom om druk uit te oefenen op de landen in het Zuiden.

De hypotheekcrisis van 2007 was voor veel westerse investeerders en banken aanleiding om zich terug te trekken uit Afrika. Deze vertraging was opvallend in 2008: de directe buitenlandse investeringen (zie BDI-uitstroom 2008) uit de Europese Unie en de Verenigde Staten zijn sterk gedaald, waardoor de toch al gecompliceerde economische situatie nog verder is verslechterd.³

Commercieel pragmatisme

 China kwam vervolgens tussenbeide met een lening van 8,5 miljard dollar, waarmee het Chinees-Congolese “Sicomines”-pact werd geboren. Dit is een partnerschapsovereenkomst tussen de Democratische Republiek Congo en een consortium van Chinese bedrijven. Er is een mijnbouw-joint venture, Sicomines, opgericht tussen het lokale Congolese bedrijf Gécamines, dat 32% van de joint venture in handen heeft, en een consortium van 5 Chinese bedrijven: China Railway group Ltd, Sinohydro Corporation, China Railway

Sino-Congo Mining Ltd, Sinohydro Harbour Co Ltd, China Railway Resources Development Ltd.⁴

De samenwerkingscontracten tussen China en Afrika blijven zich vermenigvuldigen, wat wijst op een afnemende invloed van het Westen op het Afrikaanse continent. Deze opkomst schudt de bestaande orde door elkaar en hertekent de machtsverhoudingen.

In ruil voor deze lening van 8,5 miljard euro kreeg China een contract voor de exploitatie van delfstoffen. Over een periode van 25 jaar zal Sicomines naar verwachting bijna 10 miljoen ton koper en 600.000 ton kobalt produceren ter waarde van €12 miljard. In ruil daarvoor zal China moeten investeren in en bouwen aan infrastructuren zoals: spoorvervoer ($ 3 miljard) en wegvervoer ($ 2 miljard), sociale projecten waaronder 2 universiteiten, 32 ziekenhuizen, 5.000 sociale woningen ($ 758 miljoen).⁵

Het contract tussen de Congolese regering en de groep Chinese bedrijven heeft de woede van de westerse landen gewekt, zozeer zelfs dat de Wereldbank en het IMF de verlichting van de schuldenlast van de DRC afhankelijk stellen van een vermindering met 50% van het bedrag dat is bestemd voor infrastructuur. Hierdoor heeft het land 3 miljard dollar verloren aan infrastructuurwerken en door het interventionisme van westerse instellingen zal een groot deel van de beloofde infrastructuur het daglicht niet zien.

Van de resterende 3 miljard euro die voor infrastructuur was gereserveerd, was volgens de inspecteur-generaal van Financiën slechts 822 miljoen euro uitbetaald.⁶

Ondanks de financiële struikelblokken en kritiek op het beheer zijn er een aantal grote projecten gestart: het Hôpital du cinquantenaire, de hydro-elektrische centrale van Busanga, de bouw en uitrusting van het Technisch Instituut van Kapata en verscheidene lagerescholen in de mijnstreken. Dat heeft vooral geleid tot een opleving van de economische motor van het land: de mijnbouwsector.⁷

De Sicomines-akkoorden wijken af van imperialistische methoden: China geeft de voorkeur aan commercieel pragmatisme zonder de politieke inmenging of financiële verstikking die in het verleden werden opgelegd.

China en de Verenigde Staten hanteren ook verschillende handelsstrategieën , vooral met betrekking tot het Afrikaanse continent. Enerzijds heeft China de volledige afschaffing van douanerechten aangekondigd, die van toepassing zijn op 100% van de producten voor 53 Afrikaanse landen, waaronder de DRC⁸ vanaf 1  mei 2026. Voor een Congolese handelaar is het eenvoudig: de afschaffing van douanerechten maakt zijn producten goedkoper voor Chinese consumenten, zonder dat hij zijn eigen prijzen moet verlagen.

Aan de Amerikaanse kant begeeft de Congolese exporteur zich op een mijnenveld. Sinds 2025 heeft een belasting van 10% de deur gesloten voor de meeste producten, behalve voor die producten die Washington als essentieel beschouwt. Het decreet van 24 februari 2026⁹ werkt als een filter: het laat kobalt, koper en lithium vrij door, omdat de Amerikaanse industrie ze hard nodig heeft, maar belast al het andere. Dit is de paradox van het beleid van Trump: De VS wil de Congolese handel niet in zijn geheel, het wil er alleen voor zorgen dat de rijkdommen van de ondergrond van de DRC zijn eigenbelangen dienen in zijn grote confrontatie met China.

Ook al zijn de Sicomine overeenkomsten vatbaar voor kritiek, ze staan ver af van de imperialistische methoden: China is voorstander van commercieel pragmatisme zonder de politieke inmenging of financiële verstikking uit het verleden. In het licht hiervan zijn de VS-diplomatie en het agressieve handelsbeleid niets meer dan een teken van zwakte. Hieruit blijkt dat het Westen zijn momentum op het Afrikaanse continent heeft verloren: Doordat het niet concurreren op het gebied van economische samenwerking, heeft Washington enkel nog chantage rond veiligheid en commerciële of militaire oorlogsvoering om te proberen de economische neergang een halt toe te roepen.

De strijd om soevereiniteit 

Om hun verzet tegen de Chinees-Congolese betrekkingen te legitimeren, verspreidden de internationale financiële instellingen bij de ondertekening van het contract van 2008 een fabeltje, namelijk dat de schuld van Congo zou toenemen. De geschiedenis leert ons dat dit een misleidend argument was.

Uit een analyse van de Congolese schuldportefeuille blijkt dat de financiële druk vooral uitgaat van multilaterale instellingen, zoals het IMF en de Wereldbank, en niet zozeer van bilaterale samenwerking, hoewel China en India in deze laatste groep de boventoon voeren.

Hoewel het Chinees-Congolese contract Congo enige groei heeft gebracht, heeft het het land ook benadeeld ten opzichte van China en andere buitenlandse investeerders. Daarom is de mijnbouwwet tweemaal hervormd: in 2018¹⁰ en in 2024.¹¹ Deze hervormingen hebben geleid tot een grotere soevereiniteit over de hulpbronnen. Dankzij deze hervormingen heeft de Democratische Republiek Congo haar industriële lot weer in eigen handen genomen door veel strengere regels op te leggen aan buitenlandse bedrijven die haar ondergrond exploiteren. Door zijn kostbaarste grondstoffen als strategisch te classificeren, is de staat nu verzekerd van een eerlijk deel van de winsten wanneer de wereldprijzen de hoogte ingaan. Deze nieuwe soevereiniteit verplicht de mijnbedrijven om de grondstoffen rechtstreeks ter plaatse te verwerken in plaats van ze als dusdanig uit te voeren, terwijl de Congolese burgers een centrale rol krijgen in het beheer van de grote mijnbouwprojecten van het land.

Deze versterking van het machtsevenwicht wordt ook ondersteund door een dynamisch maatschappelijk middenveld, dat in mijnbouwsteden protesten organiseert voor meer transparantie en evenwichtigere contracten met China. Het bewijs dat het Congolese volk de hoofdrolspelers zijn in hun eigen economische onafhankelijkheid

Door zich af te zetten tegen mondiale investeerders – gevestigde machten als China en het Westen, maar ook Afrikaanse leiders als Kenia, Tanzania¹² en Angola – herbevestigt Congo zijn soevereiniteit tegenover zijn historische partners. Deze breuk met Europese exclusiviteit, die niets dan schulden en de export van grondstoffen naar het Noorden heeft opgeleverd, markeert de opkomst van pragmatisch multilateralisme. Dit keerpunt, dat ook de Zuid-Zuid-handel bevordert, is de drijvende kracht achter een echte industriële transformatie geworden.

1. Strategic Partnership Agreement Between the Government of the United States of America and the Government of the Democratic Republic of the Congo https://www.state.gov/strategic-partnership-agreement-between-the-government-of-the-united-states- of-america-and-the-government-of-the-democratic-republic-of-the-congo/
2. Brief van 27 december 2024 van de Groep deskundigen inzake de Democratische Republiek Congo aan de voorzitter van de Veiligheidsraad https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/373/38/pdf/n2437338.pdf
3. RAPPORT SUR L’INVESTISSEMENT DANS LE MONDE, 2009, https://unctad.org/system/files/official-document/wir2009overview_fr.pdf
4. ENTREPÔT DES DONNÉES DU SECTEUR DES MINES DE LA REP. DEM DU CONGOhttps://datawarehouse.ctcpm.cd/emine/operateur/contrat/relatif/5/be
5. Idem.
6. CONCLUSIONS DE L’INSPECTION GÉNÉRALE DES FINANCES SUR LA CONVENTION DE COLLABORATION D’AVRIL 2008 ENTRE LA RDC ET LE GROUPEMENT D’ENTREPRISES CHINOISEShttps://www.igf.gouv.cd/resources/rapport/voirplus/CONCLUSIONS%20DE%20L%27INSPECTION%20G%C3%89N%C3%89RALE%20DES%20FINANCES%20SUR%20LA%20CONVENTION%20DE%20COLLABORATION%20D%27AVRIL%202008%20ENTRE%20LA%20RDC%20ET%20LE%20GROU PEMENT%20D%27ENTREPRISES%20CHINOISES%28CONTRAT%20CHINOIS%29
7. Banque Centrale du Congo, Condensé d’informations Statistiques, Kinshasa, januari 2020 https://www.investindrc.cd/fr/spip.php?article13
8. Artikel in Le Monde over de Afrikaanse economie https://www.lemonde.fr/international/article/2025/06/14/la-chine-entend-supprimer-les-droits-de-douan e-pour-la-quasi-totalite-des-pays-africains_6612984_3210.html
9. Presidentieel decreet van het Witte Huis, https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2026/02/imposing-a-temporary-import-surcharge-to-a ddress-fundamental-international-payments-problems/
10. ENTREPÔT DES DONNÉES DU SECTEUR DES MINES DE LA REP. DEM DU CONGOMining-Datawarehouse -SICOMINES, LA SINO-CONGOLAISE DES MINES SA-Documents rélatifs
11. Idem.
12. EAC TRADE AND INVESTMENT REPORT 2024 https://trademarkafrica.com/wp-content/uploads/2025/10/EAC-Trade-and-Investment-Report-2024.pdf