Abby Martins laatste documentaire, Earth’s Greatest Enemy, maakt de balans op van de milieuschade die de Amerikaanse oorlogsmachine heeft aangericht en volgt de vernietiging van vergiftigde militaire bases tot smeltende poolkappen.
Het Amerikaanse leger is een gigantische organisatie die over bijna de hele wereld uitstrekt. De omvang van de schade die het leger aan het milieu toebrengt, is moeilijk te bevatten. Het leger stoot meer CO2 uit dan welke andere instelling ook en, afhankelijk van welke schattingen je vertrouwt, meer dan een groot aantal landen in hun geheel. Terwijl de wereld steeds sneller afstevent op een klimaatramp, draagt het militaire apparaat een onevenredig grote verantwoordelijkheid. Earth’s Greatest Enemy, een nieuw documentaireproject van journaliste en activiste Abby Martin, zorgt ervoor dat je dit nooit zult vergeten.
Martin, presentatrice van The Empire Files, een onafhankelijke documentaire- en interviewserie, spreekt zich al lang uitgesproken kritisch uit over het Amerikaanse imperialisme en militarisme. Rond 2020 verschoof Martins focus: zij en haar mederegisseur, Mike Prysner, kregen een baby en begonnen zich zorgen te maken over de toekomst en de bedreiging van de klimaatramp. ‘Hoe zal het zijn als onze zoon onze leeftijd heeft?’, vraagt Martin zich af. De kersverse ouders legden de link tussen de oorlogsmachine waartegen ze hun hele professionele leven hadden gestreden en de klimaatcrisis die de toekomst van hun zoon bedreigt.
Het resultaat is een film die de minachting van het Amerikaanse leger voor het milieu en de schuld voor de vernietiging ervan aan de kaak stelt – niet alleen op macroniveau, maar ook in individuele dorpen, steden en ecosystemen over de hele wereld. Overal waar Martin en Prysner naartoe reizen, van Maryland tot Hawaï, van Georgia tot Gaza, stapelen de bewijzen zich op van de macht en verdorvenheid van het leger jegens de aarde en veel van haar kwetsbare bewoners: militaire families worden vergiftigd door verontreinigd drinkwater, Iraakse burgers ademen giftige lucht in en activisten zoals Manuel Esteban Paez Terán uit Atlanta, Georgia – beter bekend als Tortuguita – betalen de ultieme prijs omdat ze zich tegen het systeem verzetten.
Tegen het einde van de film merkt Martin op dat zij en haar team tijdens het maken van de documentaire ‘constant werden geconfronteerd met de overweldigende omvang van het geheel’, dat ‘hoe meer we keken, hoe meer het groeide.’ Maar Earth’s Greatest Enemy is het meest huiveringwekkend niet wanneer het simpelweg de door het leger aangerichte milieuvernietiging beschrijft, maar wanneer het de buitengewone ideologische oriëntatie van militaire leiders ten opzichte van de planeet vastlegt.
Nergens is dit duidelijker dan wanneer Martin een paneldiscussie van de Air & Space Forces Association bijwoont, getiteld ‘Guarding the Northern Tier: Domain Awareness and Air Superiority in the Arctic’. In de beelden van de conferentie zien we een officier in uniform ‘de bedrijven daarbuiten’ vertellen dat Alaska, vanwege het snelle verdwijnen van zee-ijs, ‘een plek is om te komen experimenteren’. Het smelten van de gletsjers wordt niet gezien als een waarschuwing, maar als een kans om door te gaan met de eindeloze plundering van de natuurlijke hulpbronnen van de aarde. De sprekers op de conferentie kunnen zich niet voorstellen dat het ecosysteem van Alaska intact enige waarde heeft.
De relatie tussen kapitalisme en militarisme is van fundamenteel belang om te begrijpen waarom het leger zo onserieus lijkt als het gaat om het terugdringen van emissies. Zoals de film uitlegt, is het Amerikaanse leger grotendeels opgericht om kapitaalaccumulatie door middel van grondstofwinning te beschermen. De eerste binnenlandse militaire bases werden opgericht om de bont- en mijnindustrie te beschermen, en de eerste overzeese bases om het leger toegang te geven tot steenkool.
Volgens Martin is de voornaamste drijfveer van het leger, het in stand houden van een door de Verenigde Staten gedomineerd mondiaal economisch systeem dat is gebaseerd op de ontginning en onevenredige consumptie van natuurlijke hulpbronnen. Klimaatverandering is misschien een punt van zorg voor het leger, maar het oplossen ervan zou vrijwel zeker betekenen dat dat systeem omvergeworpen moet worden. Dat zou de reden kunnen zijn waarom veel leiders van machtige landen zoals de Verenigde Staten minder geïnteresseerd lijken in het oplossen van de klimaatcrisis dan in zich klaarmaken om een opwarmende en steeds meer onleefbaar wordende planeet te domineren.
Op de conferentie verzoekt de toenmalige voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi, gekleed in een schitterend rood broekpak, Martin om een vraag te stellen tijdens een persconferentie. Martin maakt van de gelegenheid gebruik om Pelosi te vragen hoe zij een verhoging van het budget van het Pentagon kan rechtvaardigen als het leger een belangrijke bijdrage levert aan de opwarming van de aarde. Pelosi antwoordt dat ‘nationale veiligheidsadviseurs ons stuk voor stuk vertellen dat de klimaatcrisis een kwestie van nationale veiligheid is,’ een aanjager van conflicten over hulpbronnen en migratiestromen. Juist de crisis die het leger in stand helpt houden, wordt een rechtvaardiging voor het verhogen van de militaire financiering – een vicieuze cirkel.
Earth’s Greatest Enemy is niet alleen een politieke documentaire, maar wordt ook gedreven door persoonlijke thema’s. Zo hangt de lange schaduw van de invasie en bezetting van Irak door de Verenigde Staten als een donkere wolk boven de film. Prysner diende in Irak en keerde terug als uitgesproken criticus van de oorlog en het Amerikaanse militarisme; Martin werd politiek bewust toen ze als studente tegen de invasie protesteerde.
De film begint met de woorden van een oorlogsveteraan die in een tent op straat in Los Angeles leeft en vastbesloten is om zijn dagen door te brengen met pianospelen voordat hij het gevoel in zijn handen verliest. In de tweede helft keert de film terug om de verwoestende, generatie-overstijgende gezondheidseffecten van de oorlog in Iraakse steden te beschrijven, maar ook de effecten op Amerikaanse soldaten en hun kinderen.
Deze focus op de kleinschalige gevolgen van de minachting van het leger voor het milieu en de mensen die daarin leven, is een ander terugkerend thema. Een van de meest aangrijpende passages van de documentaire gaat over de geschiedenis van Camp Lejeune, een basis van het Amerikaanse marinierskorps in het oosten van North Carolina, waar militairen en hun gezinsleden vanaf het midden van de jaren vijftig decennialang dronken van, en baadden in water dat verontreinigd was met giftige stoffen.
Soms heeft de film moeite om de volledigheid van het probleem te omvatten en springt van COP26 naar oceaanvervuiling naar de bouw van een basis in Okinawa, zonder altijd een duidelijke verhaallijn aan te houden. Maar, de taak is dan ook enorm: het nauwkeurig onderzoeken van de effecten op het milieu van het Amerikaanse leger – zelfs als het om zeer kleine delen ervan op zeer specifieke plaatsen gaat – is overweldigend, zoals Martin zelf zegt. Earth’s Greatest Enemy doet zijn best om de omvang van de schade die het Amerikaanse leger heeft aanricht over te brengen en spoort ons aan om in actie te komen, nu dat nog kan.
