Artikels

Griet Vandermassen weerleggen in zes gemakkelijke stappen

Siggie Vertommen

+

Jill Clerx

—30 december 2021

Met haar biologisch deterministische verhaal over sekseverschillen speelt Griet Vandermassen in de kaart van de “anti-genderideologieën” van rechts en extreemrechts. Een feministisch-materialistische kritiek op Dames voor Darwin.

 

In Dames voor Darwin, een herwerkte versie van het 14 jaar eerder gepubliceerde Darwin voor Dames, analyseert UGent-filosofe Griet Vandermassen opnieuw het heikele spanningsveld tussen feminisme en evolutionaire biologie. Ze is ervan overtuigd dat het klassiek feministische denken gebaat zou zijn bij een beter begrip van de evolutietheorie.1 Met haar Darwiniaans geïnspireerde feministische meta-theorie probeert Vandermassen het feminisme te redden van niemand minder dan ‘de feministen’ zelf. Die laatsten zouden immers de wetenschappelijk onderbouwde inzichten uit de evolutiepsychologie en biologie over evolutionair gegroeide sekseverschillen tussen mannen en vrouwen naast zich neerleggen om hun politiek gemotiveerde sociaal-constructivistische genderideologieën bevestigd te zien. Vandermassen schurkt met haar wetenschappelijk onderbouwd feminisme gevaarlijk dicht aan tegen de zogenaamde ‘anti-genderideologieën’ van (extreem) rechtse figuren zoals Dries Van Langenhove, Thierry Baudet, Viktor Orbán of Recep Tayyip Erdoğan die de alomtegenwoordigheid en het ‘excessieve activisme’ van LGBTQIs, transpersonen en feministen aan de kaak stellen wegens ‘onnatuurlijk’ en ‘schadelijk voor het kerngezin’.2 Griet Vandermassen kreeg de voorbije twee jaar een uitgebreid en vaak onbekritiseerd soloplatform in de media. Zo kreeg ze een tweewekelijkse column in De Standaard waarin ze schijnbaar belangrijke gendertendensen — van ‘fout begrepen’ incels tot ‘oneerlijke’ transgender atleten en de ‘steeds groter wordende groep’ van detransitioners — op een simplistische en makkelijk verteerbare wijze mocht verklaren. Daarnaast werd ze op de Vlaamse televisie en radio opgevoerd als dé feministe bij uitstek: tegendraads, provocatief, altijd bereid om de illusies van de ‘klassiek’ feministische, LGBTQI en progressieve goegemeente te doorprikken met de bijbel van de Wetenschap in de hand. De mainstream media en conservatief rechts lustten hier gulzig pap van.

Het probleem met het discours van Vandermassen is de stellige vanzelfsprekendheid waarmee ze ons ‘gezond verstand’ aanspreekt en tal van schijnbaar waterdicht wetenschappelijk bewijsmateriaal opvoert over de sekseverschillen tussen mannen en vrouwen. Hierdoor lijkt het vaak moeilijk om haar biologisch deterministische narratief te doorprikken, want wie kan er nou tegen de wetenschap zijn? Ook in progressieve kringen weet men niet altijd goed wat aan te vangen met het salvo aan wetenschappelijk gepresenteerde man-vrouw stereotypen dat Vandermassen op ons afvuurt. Werken vrouwen écht vaker deeltijds omdat ze sinds de prehistorie voor de kroost zorgen? Zijn feministen écht mannelijker omdat hun ringvinger langer is dan hun wijsvinger? Zijn mannen écht competitiever en avontuurlijker omdat ze meer testosteron hebben?

We geven het grif toe: als feministen zaten we zelf ook al meermaals met de handen in het haar over wat de beste strategie zou zijn. Negeren we de Vandermassens (en bij uitbreiding ook de Jordan Petersons en Steven Pinkers) van deze wereld en steken we onze tijd en energie beter in het uitbouwen van onze eigen feministische initiatieven en onderzoekslijnen? Benadrukken we de zaken waarmee we het eens zijn en proberen we coalities aan te gaan? Contesteren we haar discours op de bedenkelijke wetenschappelijke inhoud of contesteren we de al even problematische en gevaarlijke politieke implicaties van de wetenschappelijke inhoud? We kozen voor een mix van de bovengenoemde strategieën en presenteren hieronder een feministisch-materialistische kritiek op het werk van Vandermassen, waarbij we zes van haar stellingen omtrent feminisme, biologie en de rol van wetenschap doorprikken.

Hoezo bio-aversie?

Volgens Griet Vandermassen is het gros van de feministische theorie inherent biofobisch. Feministen zouden omwille van hun sociaal-constructivistische vooringenomenheid de inzichten van de biologische wetenschap omtrent evolutionair gegroeide sekseverschillen naast zich neerleggen omdat die politiek onwenselijk zouden zijn. Het klopt inderdaad dat heel wat feministen sinds de 19e eeuw argwanend stonden tegenover de bijwijlen androcentrische of soms ronduit seksistische manier waarop de menselijke biologie werd gerepresenteerd in de biologische wetenschappen, en later in de sociobiologie en de evolutiepsychologie.

iologische inzichten werden vaak gebruikt om patriarchale genderstereotypen te bestendigen en de maatschappelijke onderdrukking van vrouwen te legitimeren.

Daar waren vaak gegronde redenen voor. Biologische inzichten werden immers vaak gebruikt om patriarchale genderstereotypen te bestendigen en de maatschappelijke onderdrukking van vrouwen te legitimeren. Ook Darwin zelf was hier niet vies van. In The Descent of Men and Selection in Relation to Sex uit 1871, blijkt heel duidelijk hoe sterk zijn wetenschappelijke analyse over de sekseverschillen tussen mannen en vrouwen doordrongen was van de toenmalige puriteinse Victoriaanse moraal. Net als andere tijdgenoten omschreef hij vrouwen als zwakker, kinderlijk en minder intelligent in vergelijking met mannen die hij als biologisch superieur beschouwde.

Sorry, dit artikel is alleen voor leden. Inschrijven of Login als u al een account hebt.