Artikel

Ben ik geen vrouw ?

Sojourner Truth

—25 juni 2026

Sojourner Truth werd aan het einde van de 18e eeuw in slavernij geboren in wat toen een voormalige Nederlandse kolonie was. Zij belichaamde de 19e-eeuwse abolitionistische en feministische strijd in de Verenigde Staten.

Tussen de Amerikaanse Revolutie en de Amerikaanse Burgeroorlog (1789-1861) namen vrouwen massaal deel aan het industriële leven en het activisme, hoewel daar nauwelijks sporen van bewaard zijn gebleven. Vaak zijn de enige getuigenissen afkomstig van geprivilegieerde vrouwen die vrijer konden spreken en wier brieven zorgvuldig werden bewaard. Toch stonden vrouwen, vaak uit de werkende klasse, in de voorste linies van de strijd tegen de slavernij en de feministische acties. In 1848 vond in Seneca Falls de eerste Amerikaanse feministische conventie plaats, die al snel overal in het land navolging kreeg.

Nadat ze predikante was geworden, sprak Sojourner Truth in 1851 op de conventie van Akron in Ohio. In haar korte toespraak, getiteld Ain’t I a woman, uitte ze haar verontwaardiging over haar positie als vrouw, maar ook over haar positie als zwarte persoon. Deze toespraak werd in 1851 voor het eerst opgetekend door haar collega Marcus Robinson in de krant Anti-Slavery Bugle. In 1863 werd een andere versie gepubliceerd van de hand van Frances Dana Gage, een witte vrouw en organisator van de conventie. In die versie duikt de zinsnede “Ain’t I a woman” op, vergezeld van een zuidelijk dialect. Truth, die afkomstig was uit het noorden van het land en het Nederlands als moedertaal had, sprak waarschijnlijk niet met het accent dat Gage haar toedichtte. Toch is het net deze versie die in het collectieve geheugen is gegrift, en het is deze versie die we hier bewust hebben behouden.

Sojourner Truth was tegelijkertijd abolitioniste en zwarte feministe. Ze moest vechten tegen slavernij, tegen racisme (ook van de kant van witte hervormers) en tegen de misogynie van mannelijke activisten. Deze drievoudige last vormde tegelijk haar drievoudige strijd, die ze gedurende haar hele activisme met elkaar verbond. In 1867, toen ze al over de tachtig was, hield ze een toespraak voor de American Rights Association: “Er is veel te doen over het stemrecht van zwarte mannen, maar met geen woord over dat van zwarte vrouwen. En als zwarte mannen hun rechten krijgen en zwarte vrouwen de hunne niet, dan worden zwarte mannen de meesters over de vrouwen, en zal het net zo erg zijn als voorheen. (…) Ik ben veertig jaar slaaf geweest en veertig jaar vrij, en ik zou er nog eens veertig jaar bij doen om gelijke rechten voor iedereen te verkrijgen. Ik neem aan dat ik hier gehouden word omdat er nog werk voor mij aan de winkel is; ik neem aan dat ik nog moet helpen om de ketenen te breken.”

Sojourner Truth, geboren als slaaf en geëmancipeerd door haar eigen vlucht, wijdde haar leven aan de strijd op verschillende fronten. Tijdens haar lange leven maakte ze de Emancipatieproclamatie van 1863 mee, de toekenning van het stemrecht aan de eerste vrouwen in 1869 en het stemrecht voor zwarte mannen in 1870. Het vrouwenstemrecht werd uiteindelijk pas in 1920 in de grondwet verankerd, en zwarte mensen worden tot op de dag van vandaag nog steeds stelselmatig beknot in hun burgerrechten.

 

W als er zoveel heisa is, dan moet er toch iets scheef zitten. Ik denk dat als de zwarte bevolking in het Zuiden en de vrouwen in het Noorden allemaal over hun rechten beginnen te praten, de witte mannen er snel aan moeten geloven. Maar waar praten we hier nu eigenlijk over?

Die man daar zegt dat vrouwen geholpen moeten worden om in koetsen te stappen, dat ze over grachten getild moeten worden, en dat ze overal de beste plaatsen moeten krijgen. Maar niemand helpt mij ooit in een koets, of over grachten, en niemand geeft mij de beste plaats ! En ben ik dan geen vrouw ?

Kijk naar mij ! Kijk naar mijn arm ! Ik heb geploegd, gezaaid en de oogst naar de schuren gebracht — en geen enkele man die mij kon bijhouden ! En ben ik dan geen vrouw ?

Ik kon even hard werken als een man, evenveel eten als een man — als ik tenminste genoeg te eten had — en kon de zweepslagen evenzeer verdragen als een man ! En ben ik dan geen vrouw ?

Ik heb dertien kinderen gebaard, en heb moeten toezien hoe de meesten van hen zijn verkocht als slaven. En toen ik schreeuwde van moederverdriet was er niemand die mij hoorde — behalve Jezus ! En ben ik dan geen vrouw?

Sojourner Truth werd geboren als slaaf in 1797, onder de naam Isabella Baumfree. Ze wachtte niet tot haar de vrijheid werd geschonken, maar greep die zelf door op haar dertigste weg te vluchten van de plantage. Ze werd de eerste zwarte vrouw die een rechtszaak won tegen een witte man, waardoor ze haar zoon uit de slavernij bevrijdde. Als abolitioniste, suffragette, voortvluchtige en feministe wijdde ze haar leven aan het activisme. Tot aan haar dood in 1883 bleef ze toespraken en lezingen geven.

Dan hebben ze het over dat ding in het hoofd. Hoe noemen ze dat ook weer ? [ Uit het publiek: “intellect” ] Ja, dat is het, lieverd. Wat heeft dat nu te maken met de rechten van vrouwen of de rechten van zwarte mensen ?

Ik denk dat als de zwarte bevolking in het Zuiden en de vrouwen in het Noorden allemaal over hun rechten beginnen te praten, de witte mannen er snel aan moeten geloven

Als mijn glas maar een half pintje kan bevatten, en het jouwe een heel, zou het dan niet flauw zijn om mij dat beetje niet volledig te gunnen?

En dan die kleine man in het zwart daar, hij zegt dat vrouwen niet evenveel rechten kunnen hebben als mannen, omdat Christus geen vrouw was ! En van waar is jouw Christus dan gekomen ? Van God en van een vrouw ! Een man had er niks mee te maken.

Als de eerste vrouw die God schiep sterk genoeg was om in haar eentje de wereld op zijn kop te zetten, dan moeten die vrouwen samen die wereld toch weer kunnen omdraaien en rechtzetten ! En nu ze vragen of dat mag, kunnen de mannen hen maar beter hun gang laten gaan.

Bedankt dat jullie naar mij hebben geluisterd. Maar de oude Sojourner heeft nu niets meer te zeggen.

Dit fragment bevat de volledige toespraak van Truth, zoals in de versie van Frances D. Gage. De minder bekende, maar waarschijnlijk authentiekere versie van Marcus Robinson is te vinden op de website van Iowa State University. Bron van de oorspronkelijke tekst: Iowa State University