|
Hij spreekt er als uitgever van The North Star, een abolitionistische krant die hij zelf oprichtte nadat hij was opgestapt bij The Liberator. Bij die laatste krant werkte hij nauw samen met zijn vriend William Lloyd Garrison, een witte abolitionist. De breuk tussen beide vrienden en de redenen daarvoor helpen om zijn speech uit 1852 beter te begrijpen. Ze stonden lijnrecht tegenover elkaar wat betreft de methode om de slavernij af te schaffen. Volgens Douglass zetten de witte activisten niet alle mogelijke middelen in om de slavernij te bestrijden. Zij focusten vooral op morele druk om hun idealen ingang te doen vinden in de samenleving. Douglass daarentegen pleitte voor elk denkbaar middel: het stemrecht, de Grondwet én de gewapende opstand. Bovendien had hij het gevoel dat hij bij The Liberator geen onafhankelijke stem kreeg, omdat hij er moest opboksen tegen het geïnternaliseerde racisme van de witte abolitionisten. Wanneer Douglass het podium opstapt, treden die ideologische breuklijnen duidelijk op de voorgrond. Zijn toespraak valt uiteen in twee grote delen. In het begin spreekt hij hoopvol over een jong land, gesticht door moedige, wijze en vredelievende grondleggers. Hij neemt uitgebreid de tijd om zijn bewondering uit te drukken voor het ontstaan van de Verenigde Staten en de dragende waarden van het land. Toch is zijn taalgebruik in dit deel al cynisch; hij sluit zichzelf er nooit bij in. “Het is de verjaardag van jullie land”, “groot was de wijsheid van jullie vaderen”, “de verworven vrijheid is de uwe, en u kunt deze verjaardag voortaan naar behoren vieren”. Dan kantelt de speech volledig wanneer hij het publiek vraagt: “Waarom hebt u mij gevraagd om hier vandaag te spreken?”. Vanaf dat moment klaagt Douglass het land aan en hekelt hij de hypocrisie: de waarden van de staat gelden immers niet voor álle burgers. Douglass bekritiseert de Grondwet of de grondleggers niet, maar klaagt wel de racistische praktijken van de staat aan tegenover de tot slaaf gemaakte zwarte bevolking. Met een bitter cynisme vraagt hij zich af wat de Grondwet en 4 juli te maken hebben met hem en andere Afro-Amerikanen. Het onderstaande fragment bevat passages uit dit tweede, aanklagende deel, dat is uitgegroeid tot een wereldberoemde aanklacht tegen de hypocrisie en het geweld van de Verenigde Staten in de negentiende eeuw. |
Als de voormalige slaaf Frederick Douglass, intussen een erkend schrijver en uitgever, op 4 juli 1852 zijn speech houdt, leven er in de Verenigde Staten nog 3,2 miljoen mensen in slavernij. We bevinden ons dan een decennium voor de Burgeroorlog die tot de afschaffing van de slavernij zal leiden. Douglass is uitgenodigd om in New York te spreken voor de 
Landgenoten, vergeef me, maar sta mij toe de vraag te stellen: waarom wordt van mij verlangd dat ik hier vandaag spreek ? Wat heb ik, of wat hebben zij die ik vertegenwoordig, te maken met uw nationale onafhankelijkheid ? Gelden de grootse principes van politieke vrijheid en natuurlijke gerechtigheid, vastgelegd in die Onafhankelijkheidsverklaring, ook voor ons ? En word ik daarom geacht ons bescheiden offer aan het nationale altaar te brengen, de weldaden te erkennen en oprechte dankbaarheid te betuigen voor de zegeningen die uit uw onafhankelijkheid voor ons zijn voortgevloeid?
Ik hoor niet thuis in deze glorieuze jubileumviering ! Uw verheven onafhankelijkheid onthult slechts de onmetelijke afstand tussen ons. De zegeningen waarin u zich vandaag verheugt, worden niet gezamenlijk gedeeld. De rijke erfenis van rechtvaardigheid, vrijheid, welvaart en onafhankelijkheid, nagelaten door uw voorvaderen, behoort aan u toe, niet aan mij. Het zonlicht dat voor u leven en genezing bracht, heeft mij littekens en dood gebracht. Deze Vierde juli is de uwe, niet de mijne. U mag zich verheugen, ik moet rouwen.
Een geketend mens meesleuren naar de groots verlichte tempel van de vrijheid, en van hem eisen met u de vreugdevolle hymnen te zingen, is mensonterende spotternij en heiligschennende ironie. Is het uw bedoeling, burgers, mij te bespotten door mij te vragen om vandaag het woord te voeren ? (…) “Wat betekent uw Vierde juli voor de Amerikaanse slaaf ? Ik antwoord: een dag die hem, meer dan alle andere dagen van het jaar, het flagrante onrecht en de wreedheid onthult waarvan hij het voortdurende slachtoffer is. Voor hem is uw viering een maskerade; uw geprezen vrijheid, een goddeloze losbandigheid; uw nationale grootheid, een opgeblazen ijdelheid; uw vreugdekreten zijn hol en harteloos; uw veroordelingen van tirannen, een onbeschaamde brutaliteit; uw kreten van vrijheid en gelijkheid, holle spotternij; uw gebeden en hymnen, uw preken en dankzeggingen, met al uw religieuze vertoon en plechtigheid, zijn voor hem niets dan bluf, bedrog, misleiding, goddeloosheid en hypocrisie — een dunne sluier om misdaden te bedekken die een natie van wilden te schande zou maken. Er bestaat geen natie op aarde die zich schuldig maakt aan meer schokkende en bloedige praktijken dan het volk van de Verenigde Staten, op dit moment.
Ga waar u wilt, zoek waar u maar wilt, doorkruis alle monarchieën en despotische staten van de Oude Wereld, reis door Zuid-Amerika, noteer elk misbruik, en wanneer u het laatste heeft opgetekend, vergelijk dan uw bevindingen met de dagelijkse praktijken van deze natie — en u zult, net als ik, erkennen dat Amerika, wat betreft weerzinwekkende barbaarsheid en schaamteloze hypocrisie, zijn gelijke niet kent. Maar er moet nog een situatie geschetst worden die nog onmenselijker, schandelijker en schokkender is.
Door een wet van het Amerikaanse Congres, nog geen twee jaar oud, is slavernij in haar meest afschuwelijke en weerzinwekkende vorm tot nationale norm verheven. Door deze maatregel is de Mason-Dixonlijn weggevaagd. De staat New York is het equivalent geworden van Virginia. En de macht om mannen, vrouwen en kinderen als slaven vast te houden, op te jagen en te verkopen is niet langer slechts een instelling van een individuele staat, maar nu een instelling van de hele Verenigde Staten.
Die macht reikt even ver als de sterrenbanner en het Amerikaanse christendom. Waar die gaan, kan ook de meedogenloze slavenjager gaan. Waar die zijn, is de mens niet heilig — hij is een vogel voor het geweer van de jager. Door dit decreet — het meest verachtelijke en demonische van alle menselijke decreten — worden de vrijheid en de integriteit van ieder mens bedreigd. Het uitgerekte republikeinse grondgebied is een jachtterrein voor mensen geworden — niet om dieven, criminelen of vijanden van de samenleving te achtervolgen, maar individuen die geen enkel misdrijf hebben begaan. Uw wetgevers hebben alle goede burgers opgedragen om deel te nemen aan deze helse sport. Uw president, uw minister van Buitenlandse Zaken en uw civiele, politieke en religieuze hoogwaardigheidsbekleders leggen het u op, als een plicht die u verschuldigd bent aan uw vrije en glorieuze vaderland en aan uw God, om dit vervloekte ding te doen. Maar liefst veertig Amerikanen zijn in de afgelopen twee jaar opgejaagd, zonder enige waarschuwing, in ketenen weggevoerd en overgeleverd aan slavernij en ondraaglijke martelingen. Sommigen van hen hadden een vrouw en kinderen die van hen afhankelijk waren om te kunnen leven; maar daarmee is geen rekening gehouden. Het recht van de jager op zijn prooi staat boven het recht van het huwelijk en boven alle rechten die in deze republiek worden erkend — de rechten van God inbegrepen !
Wat betekent uw Vierde juli voor de Amerikaanse slaaf ? Een dag die hem het flagrante onrecht en de wreedheid onthult waarvan hij het voortdurende slachtoffer is.
Voor zwarte mensen bestaat er noch wet, noch rechtvaardigheid, noch menselijkheid, noch religie. De wet op ontsnapte slaven maakt elk teken van genade voor hen tot een misdaad, en corrumpeert de rechter die over hen moet oordelen. Een Amerikaanse magistraat ontvangt tien dollar voor elk slachtoffer dat hij terugstuurt naar de slavernij — en vijf dollar wanneer hij daar niet in slaagt. De eed van twee kwaadwillende lieden volstaat, krachtens deze helse wet, om de meest godvrezende en voorbeeldige zwarte man over te leveren aan de onverbiddelijke kaken van de slavernij. Zijn eigen getuigenis is niets waard. Hij mag geen enkele getuige à décharge oproepen. De dienaar van de Amerikaanse gerechtigheid is door de wet verplicht om slechts één kant te horen — en die kant is die van de onderdrukker. Laat dit verdoemelijke feit onophoudelijk herhaald worden. Laat het over de hele wereld klinken: dat in het tirannen dodende, koningen hatende, volkminnende, democratische, christelijke Amerika de zetels van het gerecht bezet worden door rechters die hun ambt bekleden dankzij een openlijke en schaamteloos omkoopstelsel, en die verplicht zijn om, wanneer zij oordelen over de vrijheid van een mens, alleen zijn aanklagers te horen!
Medeburgers, over geen enkel onderwerp heeft het volk van het Noorden zich zo laten misleiden als over het zogenaamde pro-slavernij karakter van de Grondwet. Ik blijf erbij: de Grondwet bevat geen rechtvaardiging, noch machtiging en noch goedkeuring van die verfoeilijke instelling. Juist geïnterpreteerd, zoals het hoort, is de Grondwet een glorieus document vóór de vrijheid. Lees de preambule, overweeg haar doelstellingen. Staat de slavernij daartussen ? Staat ze aan de poort ? Of bevindt ze zich in de tempel ? Geen van beide. Hoewel ik niet van plan ben om deze kwestie nu in detail te bespreken, sta mij toe te vragen of het niet enigszins merkwaardig is dat, als de opstellers en degenen die de Grondwet aannamen de bedoeling hadden er een slavenhoudersinstrument van te maken, nergens in die tekst het woord slavernij, slavenhouder noch slaaf te vinden is.
Laat mij eindigen met te zeggen dat ik, ondanks het duistere beeld dat ik vandaag van de toestand van het land heb geschetst, de hoop voor dit land niet opgeef… Er zijn krachten aan het werk die de val van de slavernij onvermijdelijk zullen maken. “De arm van de Heer is niet te kort”, en het einde van de slavernij is zeker. Ik eindig dus zoals ik begon: met hoop. Want ik put mijn moed niet alleen uit de Onafhankelijkheidsverklaring, uit de grote beginselen die ze bevat en uit de geest van de Amerikaanse instellingen, maar ook uit de duidelijke tendensen van onze tijd. Naties staan nu niet meer in dezelfde verhouding tot elkaar als eeuwen geleden. Geen enkel land kan zich nog isoleren van de omringende wereld en, zonder inmenging van buitenaf, hetzelfde oude spoor van zijn voorvaderen blijven volgen.
Er was een tijd dat zoiets kon. Oude, vaak schadelijke gewoonten, diep ingesleten, konden zich toen verschansen en hun verderfelijke werk in volledige maatschappelijke straffeloosheid verrichten. Kennis was toen voorbehouden aan bevoorrechte enkelen, terwijl de massa in intellectuele duisternis rondtastte. Maar er is iets veranderd in de menselijke samenleving. Ommuurde steden en keizerrijken zijn uit de mode geraakt. De arm van de handel heeft de poorten van de vestingstad opengebroken. Het verstand dringt overal door, tot de donkerste uithoeken van de wereld. Het baant zich een weg over zeeën en onder de zeeën, en over land. Wind, stoom en elektriciteit zijn haar werktuigen. Oceanen scheiden niet langer, maar verbinden naties met elkaar. Van Boston naar Londen is tegenwoordig een plezieruitstapje. Afstand is zo goed als opgeheven. Gedachten die aan de ene kant van de Atlantische Oceaan worden uitgesproken, worden aan de andere kant helder en duidelijk gehoord…
