Artikels

Hoe conservatieven “vrijheid” kaapten

‘Vrijheid’ verschrompelde van een ruime notie van democratisch zelfbestuur naar een beperkt idee van individuele bescherming tegen de overheid. Een elitaire angst voor het volk ligt daarvan aan de oorsprong.

Kenmerkend voor politiek rechts vandaag is haar stelling dat onze vrijheid overal in gevaar is. Socialeafstandsmaatregelen en verplichte mondmaskers vormen, aldus conservatieven, een inbreuk op hun persoonlijke vrijheid. Een vermogenskadaster om de grote fortuinen in kaart te brengen zien liberalen als een schending van de privacy. Praktijktesten om discriminatie op de arbeidsmarkt op te sporen is een aanslag op de ondernemingsvrijheid. Vervolging van racistische uitlatingen censureert de vrije meningsuiting, enzovoort. Elk van die standpunten over vrijheid is verbonden met het idee dat overheidsbemoeienis moet gekortwiekt worden om de individuele rechten te beschermen.

Maar, zo argumenteert politiek historicus Annelien de Dijn in haar nieuwe boek Vrijheid. Een woelige geschiedenis, dit idee van vrijheid is niet alleen een relatief recente uitvinding maar moeten we beschouwen als een antidemocratische reactie op de Amerikaanse en Franse revoluties, die de traditionele elites van de macht verdreven en het bestuur van het land in handen van brede volksregeringen gaven. Conservatieven zagen in volkscontrole een bedreiging voor hun klassenbelangen en eigendomsrechten en lanceerden een ideologische campagne tegen dit democratische begrip van vrijheid. En zij kwamen met een alternatief: het idee dat politieke vrijheid bestaat in de bescherming van het individu door overheidsbemoeienis te beperken. Daar ligt de oorsprong van ons begrip van vrijheid vandaag, besluit de Dijn, en dat is ook de reden waarom conservatieven en liberalen er anders over denken.

Daniel Steinmetz-Jenkins en Anton Jäger. Vrijheid, een woelige geschiedenis is een zeer ambitieus boek. U schetst in ruwweg 400 bladzijden een geschiedenis van de politieke vrijheid in het Westen van meer dan 2.000 jaar, van de oude Grieken tot vandaag. Wat was uw motivatie om dit boek te schrijven? U zei dat niet het presidentschap van Donald Trump maar dat van Barack Obama u daartoe bracht. Dat is interessant aangezien er heel wat inkt gevloeid is over de crisis van het liberalisme en de democratie als gevolg van het presidentschap van Trump.

Sorry, dit artikel is alleen voor leden. Inschrijven of Login als u al een account hebt.