In Nederland vormen D66, CDA en VVD een nieuwe regering. Het nieuwe kabinet wil fors bezuinigen om te militariseren. De asielmaatregelen uit de vorige regering met Wilder’s extreemrechtse PVV worden niet teruggedraaid.

In Nederland vormen het sociaal-liberale D66, het christendemocratische CDA en de rechts-liberale VVD een minderheidskabinet. Op maandag 23 februari wordt de nieuwe regering officieel beëdigd.

Het lijkt wel of het wapenmaterieel waar de nieuwe Nederlandse coalitie miljarden in wil investeren meteen moet worden uitgetest. En dan vooral op de zorg, pensioenen en sociale zekerheid. Maar liefst 19 miljard euro wil het aankomende kabinet van het “sociaal-liberale” D66, de rechts-liberale VVD en de christendemocratische CDA bezuinigen op deze domeinen. Behalve de wapenindustrie, lijken vooral grote bedrijven hiervan te profiteren. Met name mensen die zwaar werk verrichten, sociaal kwetsbaren en werkende armen komen in de verdrukking door dit snoeiharde rechtse beleid van wat aankomend premier Rob Jetten (D66) schaamteloos een ‘middenkabinet’ durft te noemen.

Tijdens de verkiezingscampagne verweet Rob Jetten de VVD dat die Wilders PVV aan de macht had gebracht. Na de verkiezingen volgt Jetten met zijn rechtse koers datzelfde spoor.

Tijdens de verkiezingscampagne schoot Jetten’s D66 omhoog in de peilingen nadat hij in een debat de confrontatie met VVD-leider Dilan Yeşilgöz zocht. Hij verweet haar dat ze Wilders’ PVV in het centrum van de macht had gebracht en zelf ook steeds extremere standpunten innam. Hij riep haar op om daarmee te stoppen en met wat hij de ‘positieve krachten’ noemde – D66, CDA, GroenLinks-PvdA – een regering te vormen. Na een jaar geruzie in het afgelopen kabinet wist Jetten positiviteit en goede ‘vibes’ uit te stralen, hij koos voor de leus ‘het kan wél’, zei tien nieuwe steden te willen bouwen, en won zo (weliswaar met een schamele 26 zetels) de afgelopen verkiezingen.

Jetten kiest voor regeren met rechts…

Na de verkiezingen lijkt Jetten precies het spoor van de VVD te volgen. Yeşilgöz weigerde om met GroenLinks-PvdA te onderhandelen en in plaats van met de ‘positieve krachten’ in zee te gaan, koos Jetten ervoor om een minderheidskabinet te vormen met CDA en VVD. Daarmee heeft hij slechts 66 zetels in de Tweede Kamer (er zijn er 76 nodig voor een meerderheid) en in elk geval tot volgende lente slechts 22 (van de benodigde 38) zetels in de Eerste Kamer. Had hij de VVD verruild voor GroenLinks-PvdA dan was dit 64 om 27 zetels geweest. Maar Jetten kiest ervoor om over rechts te regeren.

En dat zie je terug in de plannen: op de zorg wordt maar liefst 10 miljard bezuinigd. De pensioenleeftijd die na de eurocrisis verhoogd werd naar 67, wordt nu gekoppeld aan de levensverwachting waardoor iemand die nu dertig is, pas met zijn zeventigste met pensioen kan. Veel mensen die zware beroepen uitoefenen halen de huidige pensioenleeftijd vaak niet eens, maar om hen lijkt het kabinet weinig te geven. De arbeidsongeschiktheidsuitkeringen gaan omlaag en de werkloosheidsuitkering wordt teruggebracht van twee naar één jaar. Alles bij elkaar moet het zo’n 7,5 miljard opleveren.

… en schuift ook op richting de PVV

In 2023 zaten deze drie partijen, samen met de ChristenUnie, nog in een meerderheidskabinet en werd een beperkt aantal maatregelen genomen tegen belastingvoordelen voor het bedrijfsleven en vooral buitenlandse aandeelhouders. Bovendien werd er flink in onderwijs geïnvesteerd. Uiteindelijk viel dat kabinet doordat Yeşilgöz vond dat het te weinig tegen migratie deed en bewust loog dat er door het recht op gezinshereniging jaarlijks duizenden nareizigers naar Nederland emigreerden (het bleken er nog geen zeventig).

Het door de PVV geleide kabinet dat daarop volgde draaide deze maatregelen tegen aandeelhouders terug en bezuinigde fors op onderwijs. Het aanstaande kabinet draait deze onderwijsbezuiniging nu weer terug, maar laat de belastingvoordelen voor het bedrijfsleven en aandeelhouders onaangeroerd. Ook de hypotheekrenteaftrek die in België – eerst in Vlaanderen en toen in Wallonië en Brussel – inmiddels volledig is afgeschaft blijft, naar wens van de VVD, intact. Huizenbezitters wordt niets in de weg gelegd, terwijl woningcorporaties die in sociale huurwoningen voorzien hun vastgoed zullen moeten verkopen om verhuurdersheffingen te kunnen blijven betalen.

Daarnaast geldt dat het kabinet alle door de PVV ingevoerde maatregelen op het gebied van asiel overneemt. Zoveel verschilt Jettens D66 dus eigenlijk niet van de PVV ¹. Dat zie je ook terug als het om Palestina gaat. Voor de verkiezingen liep Jetten nog mee met de Rode Lijn-demonstraties en betichtte hij Yeşilgöz ervan ² op dit terrein ‘nog het meest te zijn geradicaliseerd’. In het coalitieakkoord is echter geen duidelijke koerswijziging waarneembaar ten opzichte van het vorige, uiterst zionistische kabinet.

Waartoe bezuinigen

Het is nuttig om kort stil te staan bij waarom deze plannen volgens het kabinet allemaal nodig zijn. Voor een keer niet omdat er een economische crisis achter ons ligt, ook niet om directe steun aan Oekraïne – nee, de bezuinigingen zijn nodig, zo beweert de coalitie, om de Nederlandse krijgsmacht te vergroten en ons weerbaarder te maken tegen militaire dreiging. Die dreiging zou bestaan uit Poetin ‘die aan de poorten van Europa rammelt’ en Trump die ons mogelijk niet meer tegen Poetin wil beschermen of om de zoveel tijd dreigt om Groenland in te nemen.

Via de inkomstenbelasting wordt 450 euro per gezin als ‘vrijheidsbijdrage’ aan defensieuitgaven gevraagd

Zouden journalisten in Nederland eens kritisch vragen hoe westerse leiders tot deze inschatting komen, dan hadden deze leiders weinig om zich op te baseren. Angstwekkende uitspraken van NAVO-baas Mark Rutte, die bijvoorbeeld zegt dat ‘wij Poetins volgende doelwit zijn’, worden met geen enkel uitspraak of inlichting onderbouwd. Vooralsnog bestaat de concrete Russische dreiging richting de EU of NAVO-lidstaten uit een handvol drones boven het Poolse luchtruim (die boven Denemarken bleken niet Russisch en geen drones te zijn). Daarom moet er nu 19 miljard worden bezuinigd.

De andere reden om zoveel geld aan militaire installaties uit te geven is dat we dat nu eenmaal afgesproken hebben met de VS in ruil voor lagere handelstarieven. Ook hier is elke logica zoek. Economen zijn het er over eens ³ dat investeren in wapengerei verre van de meest effectieve manier is om de economie te stimuleren. Bovendien zijn de massale investeringen in defensie onverenigbaar met het halen van de klimaatdoelen. Ook heeft Trump inmiddels bewezen dat hij niet stopt met dreigementen richting Europa wanneer er ‘deals’ met de VS worden gesloten. Dus waar doen we het eigenlijk voor?

Publiek geld naar het bedrijfsleven

Het simpele antwoord is dat gewone mensen nu moeten inleveren om geld te geven aan het kapitaal. Via de inkomstenbelasting wordt 450 euro per gezin als ‘vrijheidsbijdrage’ aan defensieuitgaven gevraagd. Van de sociaal zwakkeren en kwetsbaren zoals langdurig zieken, gehandicapten en arbeidsongeschikten wordt nog iets meer gevraagd. De lasten worden bij de zwakste schouders gelegd, terwijl vermogenden en het grootbedrijf worden ontzien. Het kabinet zegt ‘duidelijke keuzes’ te maken en ‘grote hervormingen’ niet te schuwen, maar zet vooral het rechtse bezuinigingsbeleid voort waar Nederland al decennialang onder gebukt gaat.

Mirjam de Rijk wees er in een veelgelezen column ⁴ op dat in dezelfde week dat het regeerakkoord werd gepresenteerd, Nederlandse multinationals als ING en ASML een winst  bekendmaakten van respectievelijk 6 en 10 miljard euro. Zou deze winst in de handen van de overheid belanden – wanneer deze bedrijven in handen van de staat zouden zijn of er in elk geval een forse winstbelasting zou worden geheven, dan zouden zij de bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid vrijwel geheel ongedaan kunnen maken. Een kabinet dat voor mensen in plaats van multinationals kiest, en de grote hervormingen inderdaad niet zou schuwen, zou kijken hoe dit soort massale winsten naar de mensen kunnen vloeien.

De urgentie die het kabinet wel voelt als het gaat om defensie, is geheel afwezig als het gaat om de klimaatcrisis.

Maar het kabinet Jetten-I kiest voor de multinationals. Er komt geen verplichte CO2-heffing voor bedrijven en het is zeer onwaarschijnlijk dat de klimaatdoelstellingen van 2030 wél gehaald worden (eerdere doelstellingen werden nooit gehaald). Royal Dutch Shell boekte de afgelopen jaar een winst van een kleine 18 miljard euro. Met grote hervormingen zou ook dat geld, in elk geval voor een deel kunnen worden aangewend voor de energietransitie. Maar de urgentie die het kabinet wel voelt als het gaat om defensie, lijkt geheel afwezig als het gaat om de klimaatcrisis. Tientallen miljarden worden beschikbaar gesteld voor datacenters, kerncentrales, vliegvelden en veehouders – verduurzamingssubsidies worden enkel ‘niet afgebouwd’ zoals het vorige PVV-kabinet wel ambieerde. Een hoognodige inhaalslag wordt op het gebied van klimaat, natuur en stikstofreductie niet gemaakt.

En minderheidskabinet voor de minderheid

Jetten-I is een minderheidskabinet voor een kleine minderheid. Dit betekent ook dat de definitieve koers van het kabinet mede-bepaald zal worden door de oppositie. Hoewel CDA-leider Henri Bontenbal bij de presentatie van de coalitie duidelijk zei dat dit het verhaal van de coalitiepartners was, gaan politiek commentatoren ervan uit dat dit een ‘openingsbod’ is; dat de coalitie de samenleving extra pijn doet, zodat de oppositie deze kan verzachten als wisselgeld voor meerderheidssteun. Dat is om cynisch van te worden.

De oppositie slaagt er vooralsnog niet in om iets gewijzigd te krijgen. Oppositieleider Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) zei ‘verantwoordelijke oppositie’ te willen voeren en installeerde zich, figuurlijk, al aan de onderhandelingstafel voordat het coalitieakkoord was gepresenteerd. Daarmee leek hij zich onmiddellijk neer te leggen bij het feit dat hij, tot verbazing van velen en tot verontwaardiging van zijn achterban, buiten de coalitie werd gehouden.

Toen de hierboven besproken plannen bekend werden, had hij van de onderhandelingstafel weg kunnen lopen. Verontwaardigd had hij kunnen zeggen dat de coalitie met zo’n openingsbod niet op zijn steun hoefde te rekenen en met iets beters moest komen. In plaats daarvan bleef het twee dagen stil om daarna tot de conclusie te komen dat ‘het roer om moet’.

De sociaaldemocratische PvdA zint op een “constructieve houding”. Op links zal de oppositie dus van de SP, de Partij voor de Dieren of  DENK moeten komen.

Tijdens het debat maakte Klaver zich vooral boos over de pensioenplannen van het kabinet, die het pensioenakkoord – een monstercompromis van meerdere partijen en sociale partners – zomaar openbreken. Het lukte de oppositie echter niet om die plannen direct van tafel te vegen doordat de uiterst conservatieve Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) en de Groep Markuszower (zeven Tweede Kamerleden die zich eind Januari van de PVV afsplitsten) de kant van het kabinet kozen.

Uit een interventie ⁵ van SP-leider Jimmy Dijk werd al snel duidelijk dat Klaver niet het neoliberale afbraakbeleid herkende in de plannen van het Kabinet. Hij wil liever met de verhoudingen werken en geen afstand nemen van de constructieve houding die met name de PvdA er dikwijls toe bewogen heeft dit soort afbraakbeleid te steunen. Op links zal de oppositie van de SP, de Partij voor de Dieren of  DENK moeten komen, al hebben die partijen elk slechts drie zetels. Als zij de confrontatie niet schuwen, dan zijn het er na de volgende verkiezingen waarschijnlijk meer; en aangezien het om een minderheidskabinet gaat, hoeven die verkiezingen helemaal niet zo ver weg te zijn.

1. https://jacobin.nl/zoveel-verschilt-d66-ook-niet-meer-van-de-pvv/
2. https://www.instagram.com/reel/DUYVmMfjODe/?igsh=Nmh3djh1MWl2dmQ2
3. https://lavamedia.be/waarom-de-militarisering-van-de-europese-economie-onze-industrie-niet-zal-redden/
4. https://www.groene.nl/artikel/optoppen-en-afknijpen
5. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/detail/2025-2026/38#441a6663