Voor het eerst sinds de ondertekening van het Noord-Atlantisch Verdrag in 1949 worden er troepen ingezet om een lid van het bondgenootschap te beletten het grondgebied van een ander lid in te nemen. De imperialistische grillen van Donald Trump met betrekking tot Groenland stellen zijn Europese ‘bondgenoten’ op de proef.

De geopolitieke ‘overexposure’ van Groenland is waarschijnlijk grotendeels te danken aan de wereldkaart die Gerard Mercator in 1569 tekende. Om de aardbol plat te kunnen weergeven, vervormde de cilindrische projectiemethode die de Vlaamse geograaf en wiskundige koos de poolgebieden. Op de meeste wereldkaarten die vandaag nog steeds worden gepubliceerd, lijkt dit autonome gebied van Denemarken even groot als Afrika… terwijl het veertien keer kleiner is. Dezelfde vertekening beïnvloedt het beeld dat we hebben over de maritieme, militaire of commerciële belangen van dit eiland met zijn 57.000 inwoners, dat voor meer dan 80% bedekt is met een ijskap.

En vandaag, met de opwarming van de aarde, herleeft de eeuwenoude mythe van de Noordwestelijke Doorvaart, die de Atlantische en de Stille Oceaan met elkaar verbindt. Sinds de prestatie van Roald Amundsen in 1906¹ hebben echter slechts 317 schepen (waaronder 48 Amerikaanse) één van de ingewikkelde en riskante routes tussen Groenland en de Noord-Canadese eilanden tot een goed einde gebracht.² In 2025 zijn 34 kleine schepen geslaagd in diezelfde prestatie die nog steeds een expeditie is tegen de elementen: wind, stromingen, pakijs, ijsbergen, onzekere ondiepten, gevaarlijke kusten. De Noordwestelijke Doorvaart, die slechts enkele weken per jaar bevaarbaar is, is korter dan de route via Panama als we kijken naar het aantal kilometers, maar niet als we kijken naar de reistijd. Het zal waarschijnlijk nooit een commerciële zeeroute worden, in ieder geval niet over enkele decennia of zelfs eeuwen. De toekomst van de route wordt ten onrechte verward met de perspectieven die de ontijzing biedt voor de zeeroute ten noorden van Rusland, die zelf nog steeds kwetsbaar en logistiek zeer duur is.³

Russische ijsbrekers domineren de koude zeeën

Donald Trump ziet overal Russische of Chinese schepen, terwijl die zich concentreren langs de Russische arctische kust, ver van Groenland, en zowel naar Europa als naar Azië varen. Als Russische ijsbrekers – de zwaarste, met nucleaire aandrijving – de koude zeeën domineren, is dat omdat ze aan een specifieke behoefte voldoen. De Verenigde Staten en Canada kwamen hun oude, regelmatig hernieuwde beloften om schepen te bouwen die het dikke pakijs kunnen breken nooit na. Als ze hun maritieme soevereiniteit in de regio hadden willen bevestigen, was dat nochtans noodzakelijk, maar bij gebrek aan reële belangstelling stagneerde de bouw. Trump kondigde elf nieuwe ijsbrekers aan. De eerste vier daarvan zullen in Finland worden gebouwd, maar – als ze al worden gebouwd – zijn ze slechts middelgroot. Behalve onderzeeërs zijn militaire schepen nog steeds ongeschikt om de regio te bevaren.

De winning van zeldzame aardmetalen in Groenland is duur, vervuilend en produceert radioactief afval – een logistieke uitdaging die de hoop op gemakkelijke minerale rijkdom in de weg staat.

Op het gebied van defensie profiteren de Amerikanen overigens al geruime tijd van de geografische troeven van het eiland. Hun basis in Pituffik (het voormalige Thule), ligt halverwege New York en Moskou en speelt een sleutelrol voor de positionering van strategische bommenwerpers en radars in het Noord-Amerikaanse lucht- en ruimtevaartnetwerk. Dankzij de overeenkomst die in 1951 met Denemarken werd gesloten, kunnen zij vrijwel doen wat zij willen in de gezamenlijk vastgestelde zones “op basis van de defensieplannen van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie [NAVO].”⁴ Ondanks de recente herbewapeningswedloop blijven de Russische en Amerikaanse bases in het Noordpoolgebied aanzienlijk bescheidener dan tijdens de Koude Oorlog. De Verenigde Staten hebben zelfs al hun andere faciliteiten op Groenland uit de Tweede Wereldoorlog opgegeven.

Ten slotte wordt het potentieel van de arctische regio’s op het gebied van minerale en energiebronnen sterk overschat. In de mediavoorspellingen wordt meestal voorbijgegaan aan de moeilijke exploitatie- en transportomstandigheden die tot nu toe alle projecten belemmerden. Zo liggen de zogenaamde ‘zeldzame’ grondstoffen vooral erg verspreid. De winning, verwerking en scheiding ervan zijn zeer duur en vervuilend, en leiden onder meer tot radioactief afval.

“Het is slechts een onroerendgoedtransactie”

Waarom dan deze obsessie? “Omdat het mij psychologisch noodzakelijk lijkt voor succes,” antwoordde Trump (The New York Times, 8 januari 2026). “Ik denk dat eigendom je iets oplevert dat je niet kunt krijgen met een simpele huurovereenkomst of een verdrag,” verduidelijkte hij. “Ik ben dol op kaarten,” vertrouwde hij journalisten toe in 2021. “Kijk eens naar de grootte van dit eiland, het is enorm en het zou deel moeten uitmaken van de Verenigde Staten. Het is slechts een onroerendgoedtransactie. Het is alleen iets groter, om het voorzichtig uit te drukken.”⁵ Al in de eerste uren van zijn tweede ambtstermijn kwamen dit ongegeneerde imperialisme en zijn minachting voor de inheemse bevolking tot uiting in een aankondiging. Het hoogste punt van Noord-Amerika – in Alaska – zou niet langer Mount Denali heten, zoals al eeuwenlang in de Athapascaanse taal, maar Mount McKinley. McKinley was de Republikeinse president (1897-1901) die, na de Spaans-Amerikaanse Oorlog (1898), Puerto Rico, Guam, Hawaï, de Filippijnen en Samoa annexeerde.

De Noordwestelijke Doorvaart, die door de opwarming van de aarde een mythe is geworden, blijft een riskante route: in 2025 hebben slechts 34 schepen deze doorvaart gemaakt en het zal nog tientallen jaren duren voordat deze route commercieel bruikbaar wordt.

Door de soevereiniteit van Denemarken – een voorvechter van het Atlantisme en een trouwe klant van de Amerikaanse militaire industrie – aan zijn laars te lappen, sluit Trump ook weer aan bij de “Manifest Destiny” (Onloochenbare Bestemming), de messiaanse ideologie die de verovering van Texas in 1845 en de expansie naar het westen rechtvaardigde. Ondanks de afkeuring van de Amerikaanse publieke opinie over deze kwestie en de terughoudendheid van het Congres – ook bij de Republikeinen – negeert hij de talrijke internationale juridische verplichtingen van zijn land. Dat geldt ondermeer voor Washingtons erkenning van de Deense soevereiniteit over Groenland. Die erkenning maakte deel uit van een deal die in 1917 werd gesloten, toen de VS de Maagdeneilanden kochten van Denemarken. Trump zet vooral het Noord-Atlantisch Verdrag op zijn kop. Dat verdrag is bedoeld is om vreedzame samenwerking en gemeenschappelijke verdediging tussen de ondertekenaars te bevorderen. Hij jaagt meteen ook alle andere Europese landen met overzeese gebieden (Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Nederland, IJsland en Noorwegen) de stuipen op het lijf in wat hij de “westelijke hemisfeer” noemt.

Sara Olsvig, voorzitter van de Inuit Circumpolar Council, reageerde kalm op de Trumpdoctrine die zijn buurlanden slechts beperkte soevereiniteit toekent: “De tijden zijn veranderd sinds de Inuit-gebieden handelswaar waren die men kon kopen en verkopen.”⁶ Op weg naar (langzame) onafhankelijkheid⁷ hebben de vijf partijen die in het Groenlandse parlement vertegenwoordigd zijn een gezamenlijke reactie gepubliceerd: “Dit werk aan de toekomst van Groenland gebeurt in overleg met het Groenlandse volk, op basis van het internationaal recht en de wet op de autonomie. Geen enkel ander land mag zich in dit proces mengen. Wij moeten zelf beslissen over de toekomst van ons land, zonder druk om snel een besluit te nemen, zonder uitstel en zonder buitenlandse inmenging.” Voor wie het nog niet begrepen had, verduidelijkte de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen: “Als we moeten kiezen tussen de Verenigde Staten en Denemarken, kiezen we voor Denemarken.”

Groenland blijft essentieel voor de realisatie van Trumps “gouden koepel”, een Amerikaans verdedigingssysteem tegen hypersonische of langeafstandsraketten.

Op 15 januari werd de Deense minister van Buitenlandse Zaken, Lars Løkke Rasmussen, ontvangen in het Witte Huis. Daar stelde hij een “fundamenteel meningsverschil” vast met Marco Rubio, zijn Amerikaanse ambtgenoot. Diezelfde dag kreeg de tot dan toe mondelinge solidariteit van de Europeanen concreet vorm: een veertigtal officieren werd symbolisch uitgestuurd naar de regio om een eventuele grotere operatie voor te bereiden. De Deense premier Mette Frederiksen brak op 5 januari met de diplomatieke taal in een interview op de openbare zender DR: “Als de Verenigde Staten besluiten een ander NAVO-land aan te vallen, is het voorbij. Dat is onaanvaardbare druk, een onredelijke aanval op de wereldgemeenschap.” Trump kalmeerde de gemoederen op 21 januari in Davos. In een onsamenhangende toespraak kondigde de Amerikaanse president aan dat hij geen geweld zou gebruiken. ’s Avonds zag hij af van de geplande economische vergeldingsmaatregelen. Hij kondigde ook een opzienbarende “overeenkomst” aan op basis van een vaag plan om de collectieve veiligheid in het Noordpoolgebied te versterken. Die ‘deal’ had hij met de secretaris-generaal van de NAVO, Marc Rutte, besproken. Wat hij met deze hele reeks gebeurtenissen vooral hoopt te bereiken, is dat zijn project van een “gouden koepel”(een verdedigingssysteem tegen hypersonische of langeafstandsraketten) wordt aanvaard, ook al zou het het huidige strategische evenwicht kunnen verstoren.

Vertaling van Philippe Descamps “Pourquoi le Groenland ?”, Le Monde Diplomatique, februari 2026. Lava Media maakt deel uit van Les éditions internationales van Le Monde Diplomatique. Maandelijks publiceren we in Nederlandse vertaling drie artikels uit het Franse maandblad. Vertaling door Jan Reyniers.

1. Noot van de vertaler: Het gaat hier om de eerste volledige passage van de Noordwestelijke Doorvaart met één schip. Amundsen volbracht die met zijn schip de Gjøa tussen juni 1903 en oktober 1906 (41 maanden!). Hij en zijn bemanning overwinterden 3 maal omdat hun schip telkens vastvroor in het ijs! Zij maakten van die wintermaanden gebruik om o.m.  wetenschappelijke waarnemingen te doen en om contact te leggen met de Inuit. Deze reis wordt beschouwd als een van zijn grootste wapenfeiten, naast het in 1911 als eerste bereiken van de Zuidpool.
2. Robert Headland, “Northwest Passage transits to end of the 2025 navigation season” (PDF), 1 november 2025, www.spri.cam.ac.uk
3. Zie Sandrine Baccaro en Philippe Descamps, “Géopolitique du brise-glace”, Le Monde diplomatique, april 2020.
4. “Forsvarsaftalen af 1951”, www.ft.dk
5. “Why Donald Trump wants Greenland”, The New Yorker, 8 januari 2026.
6. Sara Olsvig, “A peaceful Arctic through mutually respectful cooperation”, Inuit Circumpolar Council, 27 januari 2025.
7. Zie “Au Groenland, l’indépendance à petits pas”, Le Monde diplomatique, februari 2023.