Artikel

Relance en paradigmashifts in de Europese Unie en de Verenigde Staten

Susan Watkins

—30 september 2021

De relanceplannen breken niet met het traditionele beleid: de ene kant van de Atlantische oceaan verruimt de neoliberale aanpak, de andere kant lijkt rijp voor een neo-Derde Weg.

Een jaar na het uitbreken van de pandemie hebben de VS en de EU relanceplannen goedgekeurd die velen zien als een historisch keerpunt. Het Europees Herstelfonds, officieel Next Generation EU (NGEU) genoemd, trekt 750miljard euro uit om lidstaten te helpen er weer bovenop te komen en in te zetten op een groenere, meer digitale economie. Dat bedrag is redelijk bescheiden, maar het project geeft de Europese Commissie wel de kans haar begroting als hefboom te gebruiken door op de markten te lenen. Voor de voorstanders is dit eerste pakket de punt van een wig die een echte diepgaande verandering kan inluiden. “Als de EU dit jaar 500 miljard euro leent voor een Europees herstelfonds, dan is de kans reëel dat ze volgend jaar nog eens 1 biljoen euro leent voor een fonds voor digitale inclusie, daarna misschien 2 biljoen euro voor de elektrificatie van het wagenpark of 3 biljoen euro voor een allesomvattend fonds om de klimaatverandering aan te pakken,” vertelde Anatole Kaletsky, gewezen economisch commentator van The Times.1

Het Europees Herstelfonds is officieel goedgekeurd op 11 februari 2021, nu is het nog wachten op de ratificatie door de lidstaten. Een maand later, op 11 maart, ondertekende Biden het American Rescue Plan, een reddingsplan ter waarde van 1,9 biljoen dollar. Dat voorziet in 1.400 dollar voor alle Amerikanen met een jaarinkomen van minder dan 75.000 dollar, en ook maandelijks kindergeld, een noodzorgverzekering en een werkloosheidsuitkering van 300 dollar per week. Daarbovenop ging er nog eens 750 miljard dollar naar vaccinaties en steun voor staten en steden. Eind maart maakte Biden een American Jobs Plan bekend: een werkgelegenheidsplan ter waarde van 2 biljoen dollar dat een “paradigmashift” betekende naar investeringen in infrastructuur – transport, het elektriciteitsnetwerk, breedbandinternet op het platteland, schone energie, elektrische voertuigen, onderzoek & ontwikkeling “om de concurrentiestrijd met China te winnen”. Hij beloofde ook dat een Climate Plan (klimaatplan) en een American Families Plan (Amerikaans Gezinsplan) zouden volgen.2 Hij werd steeds vaker vergeleken met Roosevelt en Eisenhower. Bidens herstelplan was “bijna net zo historisch als de pandemie waarvan het het leed moet verzachten”, schreef de Financial Times. Niet alleen “de grootste inspanning die binnen één generatie wordt geleverd om de armoede te bestrijden” (New York Times) en een “aardverschuiving in de Amerikaanse politiek” (Washington Post), maar het begin van een nieuw economisch tijdperk – een structurele breuk met het heersende neoliberalisme.3

Het neoliberalisme in vogelvlucht

Het begin van een nieuw tijdperk is al zo vaak ten onrechte voorspeld, dus de bewering dat het einde van het neoliberale tijdperk is aangebroken moet je met een korreltje zout nemen. Om te zien of er echt sprake is van een nieuw tijdperk moet je eerst en vooral een onderscheid maken tussen drie elementen — de uitvoering van neoliberale maatregelen, de invloed van neoliberale ideologieën in bredere zin en de eigenlijke werking van kapitalistische economieën zelf — en die analyseren. “Neoliberalisme” zeggen als je het eigenlijk gewoon over kapitalisme wil hebben, betekent het risico lopen de historische zonden van dat systeem enkel toe te dichten aan het neoliberale tijdperk. Tegelijk verdoezelt het ook dat praktijken misschien wel “post-neoliberaal” zijn, maar nog altijd overduidelijk kapitalistisch.

Sorry, dit artikel is alleen voor leden. Inschrijven of Login als u al een account hebt.