Le Monde diplomatique lanceerde op zijn website een bijzonder instrument: een platform voor observatie en analyse van de resoluties die door de Veiligheidsraad en de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zijn aangenomen sinds 1946. Met een paar muisklikken kan iedereen nu het diplomatieke gedrag van staten vergelijken en ontdekken wie waarvoor stemt en met wie. Zo kan je proberen te begrijpen waarom wie wat deed.
door Suzy Gaidoz & Pierre Rimbert
Via de link https://www.monde-diplomatique.fr/resolutions/ kan je de stemmen van staten vergelijken met hun lidmaatschap van allianties (NAVO, WTO, niet-gebonden landen, enz.). Zo kan je aanknopingspunten vinden om het ‘waarom’ van die stemmen te begrijpen. Het cartogram van de browser volgt het principe van soevereine gelijkheid: de Verenigde Staten nemen er evenveel ruimte in als Cuba. Je komt erin bijvoorbeeld ook in te weten dat Israël 1201 VN-resoluties negeerde– een record dat de gangbare schattingen ver overtreft. Sommige tools zijn zo essentieel dat je je na het eerste gebruik al meteen afvraagt waarom ze niet eerder beschikbaar waren. Dat zou wel eens het geval kunnen zijn met Résolutions!, een browser die ontwikkeld is door Le Monde diplomatique om de stemmen van de staten in de twee belangrijkste organen van de Verenigde Naties, de Algemene Vergadering en de Veiligheidsraad, te analyseren en in perspectief te plaatsen.
De browser is gratis toegankelijk op onze website 1 en biedt een grafisch antwoord op de vraag “wie stemt voor wat en met wie?”. Hij biedt ook een historische diepgang aan van acht decennia. Zo wordt het mogelijk om met een paar muisklikken bijvoorbeeld de diplomatieke standpunten van China en de Verenigde Staten te vergelijken. Je kunt er de verdeling van de stemmen ook geografisch mee weergeven. Je kunt er de resoluties over het Israëlisch-Palestijnse conflict mee isoleren of er de stemmen van de staten cmee orreleren aan hun lidmaatschap van militaire, diplomatieke of commerciële allianties.
De Verenigde Naties (VN) werden opgericht tijdens de conferentie van San Francisco in juni 1945. De VN werden de getuige, de scheidsrechter en de speler – soms effectief, vaak machteloos – van de hedendaagse geschiedenis. De VN moest “de internationale vrede en veiligheid handhaven” tijdens de Koude Oorlog; de dekolonisatie; de commerciële, financiële en digitale globalisering en de opkomst van de landen in het Zuiden. In 1951 werd het hoofdkwartier in New York ingewijd. Het werd het hart en het podium van de majestueuze plenaire zaal. Daar speelde zich het grote toneel af van een wereldwijd diplomatiek theater met steeds meer acteurs. In 1945 waren het er 51, vandaag zijn 193 landen bij aangesloten. De zittingen van de Algemene Vergadering zijn des te spannender omdat onderdrukkers en onderdrukten, leenheren en leenmannen er samen zetelen. De VN stellen immers het beginsel van soevereine gelijkheid van de leden voorop waardoor iedereen er dezelfde rechten heeft. Er zijn talloze memorabele momenten geweest: de eerste secretaris van de Communistische Partij van de USSR die in 1960 op zijn lessenaar trommelde; Patrice Lumumba die in datzelfde jaar een aanklacht indiende tegen het Belgische imperialisme; Yasser Arafat die in 1974 verscheen met zijn pistool en zijn olijftak; Nelson Mandela die in 1994 zijn eerste toespraak hield als president van Zuid-Afrika; of Donald Trump die dit jaar in een vrije val terechtkwam op een defecte roltrap.
Het belangrijkste gebeurt echter achter de schermen, tijdens de besprekingen waar diplomaten de woorden van de internationale orde afwegen. In tachtig jaar tijd heeft de Algemene Vergadering meer dan twintigduizend resoluties en besluiten geproduceerd; de Veiligheidsraad iets minder dan drieduizend. De Algemene Vergadering keurt de meeste teksten goed bij consensus. Zonder formele stemmingdus. In de Veiligheidsraad daarentegen worden alle teksten ter stemming gebracht. De resultaten van de stemmingen in beide organen geven dan ook een vrij duidelijk beeld van de grote diplomatieke stromingen. Zij illustreren de internationale machtsverhoudingen en hoe die veranderen.
Maar hoe navigeer je door deze zee van beraadslagingen? Tot nu toe was dat een lastige opgave. De digitalisering van de miljoenen documenten die door de instelling zijn geproduceerd werd in 1998 opgestart door de Dag Hammarskjöld-bibliotheek – genoemd naar de secretaris-generaal van de VN die in 1961 omkwam tijdens een missie in Congo. Ze is vandaag nog maar voor een derde voltooid.
De digitale bibliotheek van de Verenigde Naties beschikt over uitstekende zoekinstrumenten en biedt vrije toegang tot haar databases. Ze wordt door tal van universiteiten gebruikt.
Helaas blijft deze schat aan informatie slechts gedeeltelijk bruikbaar zolang ze niet vanuit een historisch perspectief wordt geherstructureerd. Bij het ruwe digitaliseren van documenten wordt namelijk geen rekening gehouden met het feit dat eenzelfde staat van naam kan veranderen (de Republiek Dahomey werd in 1975 de Volksrepubliek Benin) of dat eenzelfde naam naar twee staten kan verwijzen (de Socialistische Federale Republiek Joegoslavië, waarvan de zetel in 1992 verdween, en de Federale Republiek Joegoslavië, die in november 2000 toetrad tot de Verenigde Naties met dezelfde identificatiecodes voor de registratie van stemmen – YUG) of dat twee staten achtereenvolgens dezelfde zetel kunnen bekleden (die van de Russische Federatie is de voortzetting van die van de USSR).
Niets lijkt objectiever en betrouwbaarder dan een database: de geruststellende volgorde van rijen en kolommen verbergt des te gemakkelijker de vertekeningen, omdat bijna niemand het risico neemt alles te controleren. En toch is niets zo misleidend. Om de grote tabellen te construeren die de infrastructuur van deze browser vormen, moest een element worden geïntroduceerd dat onbekend is in automatische verwerking: de politieke context. Zonder dit element zou bijvoorbeeld een ervaring als die van de unie van Egypte en Syrië binnen de Verenigde Arabische Republiek in september 1958 verloren zijn gegaan in de chaos van identificatiecodes (die van Egypte, EGY, wordt nog steeds gebruikt, maar met de naam Verenigde Arabische Republiek tot 28 september 1961, de datum waarop die van Syrië opnieuw wordt geactiveerd, terwijl Egypte de naam Verenigde Arabische Republiek behoudt tot december 1970).
Ten slotte hebben we de meeste resoluties opnieuw geïndexeerd. De soms vage titels en het feit dat er in de eerste decennia niet altijd samenvattingen werden gemaakt, maken automatische verwijzing ook hier erg moeilijk. Kunstmatige intelligentie kan nog niet vaststellen dat een resolutie van 25 april 1988, door de VN-administratie getiteld “Klacht van Tunesië”, opgesteld werd tegen Israël vanwege de moord op de medeoprichter van de Palestijnse partij Fatah in Tunesië.
Als resultaat van dit nauwgezette werk biedt de browser vier belangrijke functies. Ten eerste een zoekmachine voor resoluties die je kan sorteren op staten, onderwerpen, data, organen en gebeurtenissen. Het resultaat wordt weergegeven op een tijdlijn met een reeks historische mijlpalen en een selectie van artikelen uit Le Monde diplomatique. Door op een resolutie te klikken waarover is gestemd, krijg je zowel de verdeling van de stemmen als hun geografische spreiding te zien.
Het cartogram volgt het principe van gelijkheid van de leden: de Verenigde Staten nemen evenveel ruimte in als Cuba.
Wanneer Israël de VN met de voeten treedt
Onze browser beschikt ook over een vergelijker van standpunten. Zodra de landen zijn geselecteerd, zet een infographic al hun stemmen op een tijdas en identificeert via contrasten de overeenkomsten of tegenstellingen, constant of incidenteel, die wijzen op de vorming of ommekeer van allianties. Wie stemt waarvoor en met wie – prima. Maar dan rijst de vraag waarom?
Hoewel onze tool geen antwoord geeft, biedt hij wel aanknopingspunten, omdat hij het mogelijk maakt om de stemgegevens te vergelijken met de lidmaatschappen van de onderzochte staten bij verschillende instellingen, zoals de Atlantische Alliantie, de Wereldhandelsorganisatie (WTO), de groep van niet-gebonden landen, enz.
De ontwikkeling van deze browser wordt voortgezet en de online versie kan nog verbeterd worden, wat de veeleisende lezers van ons maandblad ongetwijfeld zullen voorstellen. In afwachting daarvan biedt een speciale filter al enkele resultaten van specifieke zoekopdrachten die zijn uitgevoerd door de redactie van Le Monde diplomatique. Tot nu toe is de meest spectaculaire van deze ‘pareltjes’ het aantal VN-resoluties dat door Israël niet is nageleefd: niet enkele tientallen of honderden, zoals soms wordt beweerd, maar… 1201.
