De Franse regering treedt met bijzonder harde politie- en gerechtelijke maatregelen op tegen de sociale beweging van dit najaar. De confrontatie op straat lokt ook een symbolische strijd uit (beelden, slogans, verhalen) die niet minder hevig is.

‘Veroordeelt u het geweld?’ Deze vraag drukt zwaar op elke middelbare scholier, student, vakbondsleider of politicus die in de media om commentaar wordt gevraagd over de huidige mobilisaties. De regering blijft niet achter. Al vanaf de eerste dagen spreekt minister van Onderwijs, Édouard Geffray, van ‘een verschuiving’ van de blokkades van middelbare scholen naar ‘stedelijk geweld’ (Le Monde, 2 oktober 2026). Zijn collega van Binnenlandse Zaken, Laurent Nuñez, kondigt aan dat hij ‘geen enkele instructie tot matigheid’ heeft gegeven (TF1, 2 oktober 2026). De demonstranten werden dan ook geconfronteerd met een ongeziene politierepressie: duizenden mensen, vooral minderjarigen, werden aangehouden en in hechtenis genomen. Verschillende demonstranten raakten verminkt door traangas of flitsgranaten en door rubberkogels uit LBD40-geweren. De politievakbonden rechtvaardigen dit geweld door te verwijzen naar honderden politieagenten en gendarmes die sinds het begin van de beweging gewond zouden zijn geraakt. Regionale bestuursverantwoordelijken laten van zich horen en stellen de kosten van de vernielingen aan de kaak. De regering zette een versnelde procedure in gang om de zogenaamde ‘casseur-payeurwet’ goed te keuren. De bedoeling van deze ‘potje breken-potjebetalenwet’ is deelnemers aan een betoging burgerlijk aansprakelijk stellen ‘van zodra zij weten dat er een bevel tot ontruiming is gegeven omwille van geweld of vernielingen.’

Er is echter geen consensus over de centrale rol die aan het geweld wordt toegekend. Nathalie Arthaud, woordvoerster van Lutte ouvrière, merkt in de uitzending van BFM TV op humoristische wijze op: ‘Ik weet dat die vlammen daar een mooie achtergrond vormen. Blijkbaar is het erg esthetisch, want jullie hebben die achtergrond bijna de hele dag vertoond, waardoor we zouden kunnen denken dat we in een burgeroorlog zijn aanbeland. Maar dat is niet het geval.’ (3 oktober 2026). Ook tijdens de betogingen spreken spandoeken dit dominante verhaal tegen: ‘Vuilnisbakken in brand steken schaadt enkel het afval’, ‘Als jongeren opkomen voor hun toekomst, kijken dwazen alleen naar de brandende vuilnisbak’. Het volstaat deel te nemen aan de demonstraties of ze te observeren om te beseffen dat ze een heel ander karakter hebben. De betogers zijn vastberaden, feestelijk en vindingrijk.

Vermommingen als dinosaurussen, haaien, superhelden, mangafiguren, videogamepersonages of Pokémon sieren de optocht. De verschillende blokken worden aangevuurd door aura-battles ¹, dansen en gezang. Duizenden kartonnen spandoeken wedijveren in creativiteit, humor en oneerbiedigheid (‘Macron, jij had nog wél een lerares Frans’, ‘Recycleer je afval, maar maak er geen ministers van’). Overal zie je glimlachende gezichten en een aanstekelijke vreugde.

De betekenis van een gebeurtenis is onlosmakelijk verbonden met de controverses die proberen er een legitieme definitie van op te dringen.

De betekenis van een gebeurtenis is onlosmakelijk verbonden met de controverses die proberen er een legitieme definitie van op te dringen. De nadruk leggen op het geweld, is een manier om de aandacht af te leiden van de redenen voor de woede. Het gaat hier om een oude truc. In 1986 verweet Louis Pauwels, destijds directeur van Figaro Magazine, ‘mentale aids’ aan de jeugd die in opstand was gekomen tegen het wetsvoorstel-Devaquet. (Figaro Magazine, 6 december 1986) Over Malik Oussekine – doodgeknuppeld door motoragenten van de politie – zei de toenmalige staatssecretaris voor Veiligheid, Robert Pandraud: ‘Als ik een zoon had die dialyse onderging, zou ik hem beletten zich als een idioot te gedragen tijdens betogingen.’ De stelling dat er sprake was en is van manipulatie blijft ook hardnekkig bestaan. Destijds zag Charles Pasqua, minister van Binnenlandse Zaken, ‘professionals [aan het werk] in het zaaien van onrust; linksen en anarchisten van allerlei pluimage en alle nationaliteiten.’ (Le Monde, 9 december 1986). De huidige premier, Sébastien Lecornu, ziet in de demonstraties een ‘georganiseerd manoeuvre van LFI en haar vertegenwoordigers van extreemlinks.’ (France Info, 1 oktober 2026)
Er is wel iets veranderd in de omvang van de repressie. De vergelijking met de beweging tegen het ‘Contrat Première Embauche’²(CPE) van 2006 illustreert dit. Tussen 7 maart en 18 april 2006 werden 4.544 personen aangehouden. Dat komt neer op een gemiddelde van 106 per dag. ³ In 2026 waren er tussen 28 september en 6 oktober 6.547 aanhoudingen. Dat is een gemiddelde van 727 per dag. Zeven keer meer. In Le Canard enchaîné (14 oktober 2026) geeft een politiecommissaris toe: ‘Het doel van de actie was om de leerlingen en hun ouders bang te maken en om de opstand zo snel mogelijk te stoppen’. Het verschil is nog opzienbarender wat de administratieve aanhoudingen betreft. Dat aantal ligt negen keer hoger: van 46 per dag in 2006 tot 418 in 2026 (cijfers per 13 oktober 2026). Alleen al in het weekend van 17 en 18 oktober vonden bijna 2.700 administratieve aanhoudingen plaats. Dat is meer dan tijdens de twee maanden strijd tegen de CPE. Ook het aantal gerechtelijke voorleidingen vertoont een vergelijkbare stijging. De administratieve hechtenis wordt zo in grote mate misbruikt en afgeleid van haar gerechtelijke functie om demonstranten te intimideren, af te schrikken of te hinderen. Het openbaar ministerie maakt op die manier gebruik van zijn eigen bevoegdheden (strafrechtelijke waarschuwingen, strafrechtelijke schadevergoedingen, straatverboden, enz.) om feiten te bestraffen die het met veel moeite door een rechter zou kunnen laten veroordelen.

Het gaat niet langer om het in bedwang houden van een menigte, maar om ‘offensief optreden’

In 2006, te midden van de onrust rond de CPE, vertrouwde Nicolas Sarkozy, toenmalig minister van Binnenlandse Zaken, de leidinggevenden van de ordestrijdkrachten toe: ‘Ik weet dat het uiterst moeilijk is om binnen een menigte onderscheid te maken tussen degenen die vreedzaam demonstreren en degenen die onrust willen stoken. Maar we kunnen niet accepteren dat sommigen proberen een terreurbewind te vestigen. Gezien de ontwikkeling van de situatie vraag ik u maatregelen te nemen die specifiek zijn afgestemd op het arresteren van onruststokers.’ ⁴De ‘terreur’ waar hij naar verwijst, betrof etalages, vuilnisbakken en straatmeubilair. Een traditionele ordehandhaving neemt die vernielingen er nog wel bij inhet kader van een ‘aanvaardbare wanorde’. Die is er vooral op gericht gewonden te voorkomen.⁵ Maar de beelden van branden en vernielingen – gretig door de media verspreid – stonden haaks op het strenge veiligheidsbeleid dat Sarkozy en zijn opvolgers graag aan hun kiezers presenteerden.
Gespecialiseerde eenheden zoals de mobiele eskadrons van de gendarmerie (EGM) en de republikeinse veiligheidscompagnies (CRS) verloren zo hun dominante positie ten gunste van eenheden uit de stedelijke politie. In Parijs zijn dat de interventiecompagnies, de anticriminaliteitsbrigades (BAC) en de BRAV-M (een speciale eenheid van motoragenten die snel kan ingrijpen bij rellen of ongeregeldheden tijdens demonstraties). Hun actielogica verschilt van de traditionele ordehandhaving. Voor hen gaat het niet langer om het in bedwang houden van een menigte, maar om actief ‘contact zoeken’, ‘hard ingrijpen’ en zelfs de kleinste ‘onruststoker’ midden in de betogingen aan te houden. Dit verhoogt aanzienlijk de mate van geweld binnen de manifestaties en zet escalatiecycli in gang. De aanvallen zijn brutaal en wekken onbegrip en woede op. Die gevoelens keren zich gemakkelijk tegen de politieagenten zelf en omdat ze vaak in kleine groepjes opereren, worden ze soms aangevallen. Dan maken ze graag gebruik van flitsgranaten en rubberkogels om de omsingeling te doorbreken en zich te bevrijden. Dat leidt soms tot ernstige verwondingen bij de demonstranten. ‘Een verbrande vuilnisbak = een verminkte scholier’, luidt het op spandoeken.
Die strategie is des te rampzaliger omdat deze politieagenten gewend zijn aan de bestrijding van kleine criminaliteit, illegale handel of stedelijke onrust. Ze zien scholieren en studenten dan ook niet als burgers die een legitiem democratisch recht uitoefenen, maar als potentiële delinquenten die je kunt vernederen, intimideren en mishandelen. De doctrines van ordehandhaving en die van de bestrijding van ‘stedelijk geweld’ zijn in de praktijk met elkaar verweven geraakt. Het is dan ook geen toeval dat de ministers van Onderwijs, Binnenlandse Zaken en Justitie vandaag, voor de huidige protesten, de term ‘stedelijk geweld’ gebruiken.
In het algemene beeld van het protest neemt de politie daardoor een meer centrale plaats in dan voorheen. Demonstranten tonen dan ook plakkaten met ‘Ik heb nachtmerries over Macron en de politie’. De manifestanten scanderen uit volle borst slogans als ‘Iedereen haat de politie’ of ‘ACAB’ (All cops are bastards, Alle agenten zijn klootzakken). Overal bij de betogingen duiken ook spandoeken op met teksten als ‘De politie beschermt ons, dat is overduidelijk’, ‘Vrijheid, gelijkheid, rubberkogels’ of ‘ACAB-systeem’.
De overmatige nadruk op ‘de rellen’ neemt echter het structurele geweld niet weg dat verantwoordelijk is voor de mobilisaties. In tegenstelling tot eerdere ervaringen protesteren scholieren en studenten niet voor de intrekking van een specifieke hervorming, maar uiten ze een meer algemene maatschappijkritiek. Ze hekelen de soms onwaardige omstandigheden waarin het onderwijs wordt georganiseerd, maar verzetten zich ook tegen de hervormingen die de aandacht daarvan afleiden. ‘38 °C/38 leerlingen, maar het probleem is de gsm’, luidt het op een spandoek. Fundamenteler legt de beweging ook een tegenstrijdigheid bloot tussen een bredere maatschappelijke toegang tot het hoger onderwijs en de daadwerkelijke mogelijkheden om de opleiding voort te zetten (in 1986 behaalde amper een derde van die generatie het baccalaureaat, tegenover bijna 80 % vandaag). Het aantal studenten verdrievoudigde bijna van ongeveer 1,1 miljoen halverwege de jaren tachtig tot meer dan 3 miljoen vandaag. Aanvankelijk volgden de begrotingen voor het hoger onderwijs deze ontwikkeling. Vanaf halverwege de jaren 2010 kwam er echter een ommekeer. De vaste financiering van openbare universiteiten stagneerde, waardoor de opnamecapaciteit slonk. Parcoursup⁶, dat in 2018 werd ingevoerd, is een mechanisme dat de toegang tot opleidingen filtert. Het benadeelt de gezinnen die het minst vertrouwd zijn met deze nieuwe vorm van concurrentie. ‘Geweldige jeugd, toekomst die niet deugt’… De demonstranten maken zich duidelijk zorgen.
Deze protesten hebben de regering al gedwongen om ‘maatregelen te nemen’ met betrekking tot de vervanging van docenten, de staat van de gebouwen, de indeling van de schooltijd en Parcoursup. Beloften die helaas niet veel betekenen bij gebrek aan voldoende financiering. ‘We hebben geen kloteplan nodig, de regering kloot ons al genoeg’, herhaalde een duidelijk sceptische demonstrant.

‘Als jongeren opkomen voor hun toekomst, kijken de dwazen alleen naar de brandende vuilnisbak’

Wat de gevolgen van de beweging ook mogen zijn, het is duidelijk dat ze een belangrijk moment van politisering vormt voor een ‘Gen Z’ die door de sociale media eerder nog als ‘gelobotomiseerd’ werd beschreven. ‘Zij noemen het een puberale crisis. Ik noem het bewustwording’, was ergens in de optocht te lezen. De demonstranten zeggen ‘Nee tegen R-Haine’⁷en zingen ‘Siamo tutti antifascisti’ (We zijn allemaal antifascisten). Activisten van La France insoumise, het revolutionaire collectief Le Poing levé of de ‘Jeunesse communiste’ delen pamfletten, kranten en stickers uit.
Maar de mobilisatie neemt ook minder gestructureerde vormen aan, alsof ze rekening houdt met de onverschilligheid – of minachting – van de politieke elites ten opzichte van de sociale protesten en de ecologische eisen die op straat worden geuit. De kracht van het aantal volstaat niet langer om beslissingen te beïnvloeden. De geïnstitutionaliseerde onderhandelingskanalen (zoals de vakbonden) worden genegeerd en terzijde geschoven ten gunste van ‘communicatie’ of ‘onderhandelingsmechanismen’ voor de schone schijn. Als reactie hierop bedenken scholieren en studenten moderne vormen van carnaval.

‘De Bastille is als fietsen: je leert het nooit af’

Antropologen zoals James C. Scott benadrukten het belang van dit verzetsritueel in een context waar de machtsverhoudingen moeilijk te doorbreken lijken. De energie, de vreugde en de anonimiteit van de menigte die zich in de openbare ruimte verzamelt, zetten de sociale orde tijdelijk op zijn kop. Die menigte geeft collectief uiting aan de ‘opgebouwde wrok tegen de rijken en de machtigen’ en stelt ‘sociale onrechtvaardigheid aan de kaak’. ⁸ De vermommingen en maskers spotten met de heersers of verheerlijken wie de zwakken helpen (bijvoorbeeld Spider-Man). Autoriteitsfiguren worden vernederd. Hun afbeeldingen worden verbrand, hun ernst en belangrijkheid worden bespot door ze terug te brengen tot hun loutere lijflijkheid.⁹ Er wordt op grove, obscene en scatologische wijze over ze gesproken. Spandoeken als ‘Nuñez, dikke pispot’ ontnemen hun doelwitten elke officiële waardigheid. Het carnaval is feestelijk en bijtend, maar blijft niettemin agressief. Slogans roepen de gewelddadige herinnering op aan de Franse Revolutie zoals: ‘De Bastille is als fietsen: je leert het nooit af’ of ‘Macron, we hebben de koning voor minder onthoofd’. Oproepen om ‘machtscentra’ in te nemen zoals het Élysée of Matignon¹⁰, brengen deze herinnering weer tot leven. Dat houdt het risico in op hevige confrontaties met de ordestrijdkrachten en op grote schade. Dat was te zien tijdens de demonstratie van 17 oktober.

De politie ziet in deze jongeren geen burgers die een legitiem democratisch recht uitoefenen, maar potentiële delinquenten.

Maar de oneerbiedigheid en het oproer gaan niet zo ver als zij die de ‘goede demonstranten’ willen onderscheiden van de ‘chaoszaaiers’ wel zouden willen. Ze vormen twee kanten van hetzelfde verzet tegen een institutionele orde die elke dag opvallender in dienst staat van de heersende klasse. Zoals historicus Edward P. Thompson aantoonde, komt volksgeweld meestal voort uit het gevoel dat de regerende klasse de verplichtingen verraadt waarop ze haar legitimiteit baseert. ¹¹ De strijd van de protesterende jeugd reikt veel verder dan een gevecht om betere studieomstandigheden. Het gaat om de definitie zelf van het algemeen belang, dat de staat zou moeten beschermen. De voortdurende afbraak van beschermende functies van de overheid en de daarmee gepaard gaande toename van dwangmaatregelen voeden het wantrouwen jegens de staat. ¹² Het verloochenen van de idealen van sociale rechtvaardigheid waarop het staatsgezag berust – en er zich ook nog eens op beroemen – roept woede op tegen de politieke en maatschappelijke elites die deze veranderingen doorvoeren. Een van de demonstranten draagt een bordje: ‘De echte relschoppers dragen pak en wapenstok’. Die slogan toont aan dat er geen twijfel bestaat over wie aan de oorsprong ligt van de vernielingen.

Vertaling van Laurent Bonelli ‘Une jeunesse qui ne se tient plus sage’, Le Monde Diplomatique, november 2026. Lava Media maakt deel uit van Les éditions internationales van Le Monde diplomatique. Maandelijks publiceren we drie artikelen uit het Franse maandblad in Nederlandse vertaling. Vertaling door Jan Reyniers. 

1. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken en Ruimtelijke Ordening, in antwoord op schriftelijke vraag nr. 96093 van parlementslid Jean-Claude Abrioux, Journal officiel de l’Assemblée nationale, Parijs, 15 augustus 2006.
2.  ‘Rencontre avec les services de police et de gendarmerie’, Ministerie van Binnenlandse Zaken, 24 maart 2006.
3.  Zie ‘Brutalisation de l’ordre manifestant’, Le Monde diplomatique, mei 2023.
4. James C. Scott, La Domination et les Arts de la résistance. Fragments du discours subalterne, Amsterdam, Parijs, 2009 (1e ed.: 1990).
5.  Zie Pierre Rimbert, ‘Eloge du rire sardonique’, Le Monde diplomatique, augustus 2010.
6. Edward P. Thompson, ‘“Rough Music” : le charivari anglais’, Annales. Économies, sociétés, civilisations, 27e jg., n° 2, Parijs, maart-april 1972.
7. Zie Alexis Spire, ‘Pourquoi il faut réenchanter l’État’, Le Monde diplomatique, oktober 2026.
8. Aura-battle: een viraal internet- en straatfenomeen, populair onder jongeren, waarbij twee deelnemers live tegen elkaar strijden om de meeste uitstraling en charisma (‘aura’). De winnaar wordt door omstanders bepaald op basis van de meest zelfverzekerde of opvallende poses, dansbewegingen en internetmemes. 
9. CPE, Contrat Première Embauche, (2006) was een wetsontwerp van de toenmalige Franse premier de Villepin. Omdat er een hoge jeugdwerkloosheid was, wilde de Villepin het voor werkgevers aantrekkelijker maken om jongeren in dienst te nemen door de aanwervingsmodaliteiten te versoepelen. De wet bevatte echter een aantal zeer omstreden voorwaarden voor wie jonger was dan 26, zoals een proeftijd van 2 jaar, een ontslag zonder opgave van reden, … Na drie maanden massale protesten werd het wetsontwerp volledig ingetrokken.
10. Parcoursup: Het Franse online platform voor scholieren en studenten om zich aan te melden voor een vervolgopleiding aan de universiteit of hogeschool, dat tevens fungeert als selectie- en toelatingssysteem bij capaciteitsproblemen.
11. Als je R-Haine (R-Haat) snel uitspreekt, klinkt het als RN. Hiermee verwijzen ze naar het Rassemblement National dat de haat tussen mensen aanwakkert.
12. Het Hôtel de Matignon is de officiële residentie en werkplek van de Franse premier.